Batı Toroslar'daki Kuvaterner Buzullaşmalarının Gelişimi ve Seyri Üzerinde Yerel Topografya ile İklim Özelliklerinin Rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ferhat KESERCİ

Danışman: Cihan Bayrakdar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doğu Akdeniz Havzası'ndaki Güneybatı Türkiye'de yer alan Batı Toroslar, Geç Kuvaterner döneminde büyük ölçüde buzullaşma yaşamıştır. Çalışma sahası içerisinde kalan ve batıdan doğuya doğru, Sandıras, Karadağ, Akdağ (Kaş) ve Beydağları, Barla Dağı, Davraz Dağı, Dedegöl Dağı, Dumanlı Dağ, Emerdin Dağı, Kovacık Dağı, Bozburun Dağı, Geyik Dağları ve Akdağ (Alanya)'da eski buzulları temsil eden sirk ve moren izleri korunmuştur. Bu çalışma günümüzde jeomorfolojik iz ve delillerini tespit edilen bu alanlarda, buzul rekonstrüksiyonu ve Denge Çizgisi Yüksekliği (ELA) hesap araçlarını kullanarak, jeomorfolojik kanıtlara ve Dijital Yükselti Modellerine (SYM) dayalı buzul çizgileri ile eski buzulların dağılımını ve ELA'larını belirlemek ve maksimum buzul yayılımı sırasındaki paleo-sıcaklık ve paleo-yağışı tahmin etmek için yapılmıştır. Bu amaç ve hedefler doğrultusunda GlaRE, pELA hesaplama araçları, WRF, topoğrafik analizler ve paleo-iklim rekonstrüksiyonları gibi metodlar kullanılmış ve bunlardan elde edilen nicel veriler; her buzul için, buzullar arasında ve dağ sıraları arasında olmak üzere üç ölçekte analiz edilmiştir. Kullanılan yöntem ve analizler neticesinde; buzulların, en gelişmiş olduğu dönemde çalışma sahasındaki dağlarda toplam 217,771 ± 13.066 km2 bir alanı kapladığı hesaplanmıştır. En uzun buzul 15,147 m uzunluğu ile Geyik Dağları'nda tespit edilmiştir. Tez sahası içerisinde en düşük pELA seviyesi 1823 m olarak Kovacık Dağı'nda, en yüksek pELA seviyesi ise 2565 m ile Akdağ (Kaş) da tespit edilmiştir. Batı Toroslar'daki 13 dağın ortalama pELA'sı ise 2159 m olarak hesaplanmıştır. En düşük terminal yüksekliği Akdağ (Alanya) da 1411± 56 m, en yüksek buzul terminal buzul yüksekliği ise 3014 ±181 m ile Akdağ (Kaş) da tespit edilmiştir. Topografik analizler, 13 dağda buzulların çoğunlukla kuzey ara yönlerinde ve en yüksek eğim değerleri olan 18 ile 30 º arasında oluştuğunu göstermiştir. Paleo sıcaklık ve yağış rekonstrüksiyonları neticesinde Maksimum Buzul Maksimumu'nda hava sıcaklığı düşüşü 8 ile 9 ºC olarak tahmin edilmiş olup; Batı Toroslar'da Maksimum Buzul Maksimumu (SBM) dönemi eski buzulların rekonstrüksiyonu için yağışlarda mevcut duruma kıyasla ortalama %57'lik bir artış olması gerektiği görülmüştür.