RÖNESANS RESMİNDE "ÜÇ MERYEM" İKONOGRAFİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA NUPELDA KOYUN
Danışman: Serap Yüzgüller
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Batı ikonografisinde "Üç Meryem" olarak anılan ve kutsallık atfedilen kadınlarla bağlantılı sahnelerin Rönesans resmindeki gösterim biçimleri ile ikonografik kalıpları üzerine odaklanmaktadır. Üç ana bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, İsa'nın çarmıha gerilişi, çarmıhtan indirilişi, gömülmesi ve dirilişi anlatılarında Meryemlerin kimlikleri, sayıları ve gruptaki rolleri üzerinde belirgin farklılıklar bulunan dört İncil yazarının metinleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, Hıristiyan literatüründe özellikle Patristik dönemden itibaren söz konusu kadınların kimliklerine ilişkin birbiriyle kesişen ya da farklılaşan yorumlar incelenmiş, ayrıca "Üç Meryem" tanımlamasının Batı ikonografisinin temel metinleri çerçevesinde nasıl ele alındığı sorusuna yanıt aranmıştır. Söz konusu kadınların kimliklerine dair bu kapsamlı değerlendirmenin ardından "Üç Meryem" olarak anılan kadınların dâhil edildikleri sahnelerin Rönesans sanatındaki biçimsel olarak belirleyici kalıplarını saptamaya yönelik hazırlayıcı bir adım olarak, özellikle Mezar Başında Üç Meryem temasının erken Hıristiyan ve Ortaçağ dönemlerindeki örnekleri ikonografik açıdan incelenmiştir. İtalyan Rönesansı'na odaklanılan ikinci bölümünde, Erken Rönesans dönemine ait örneklerden başlanarak Üç Meryem'in yer aldığı sahnelerde benimsenen betimleme anlayışı üzerinde durulmaktadır. Bu betim tipinin gösterim biçimi açısından belirleyici olan resimler esas alınarak kompozisyon şemaları ve özellikle "kutsal kadınlar"la ilgili ikonografik kalıplar saptanmıştır. Çarmıha Geriliş ve sonrasına ait temaların etkili olduğu Üç Meryem'le bağlantılı sahneler, XIII. ve XIV. yüzyıllara ait dinsel metinler, özellikle Fransisken ve Dominiken literatürü bağlamında yorumlanarak ikonografik yöntemle çözümlenmiştir. Üçüncü bölümde ise Kuzey Rönesansı'nda aynı temalarla karşımıza çıkan Üç Meryem betimlerinde, gelişim süreci içinde ortaya çıkan kompozisyon şemaları ve ikonografik kalıplara ilişkin yenilikler tespit edilmiştir. Geç Ortaçağ'dan itibaren Avrupa'yı etkisi altına alan salgın hastalıklar döngüsü; özellikle Avrupa nüfusunun yaklaşık dörtte birinin ölümüne yol açan 1348 tarihli Kara Ölüm felaketi ile 15. ve 16. yüzyıllarda süregelen salgınların, Üç Meryem betim tipleri üzerindeki etkisi yine bu bölümde ele alınmıştır.