ABBASİ DÖNEMİ ŞAİRİEL-MÜTENEBBÎ VE DİVANI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA ŞAHİNOĞLU
Danışman: Ömer İshakoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma klasik Arap edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak bilinen Ebu't-Tayyib el-Mütenebbî'nin hayatı ve divanı üzerinedir. Tezin birinci bölümü şairin yaşamı, divanındaki şiirlerin kronolojik sırası ve şairle ilgili kaynaklarda yer alan anlatıların detaylı bir biçimdeki ele alınışına ayrılmıştır. Şairin ailesi, çocukluğu, eğitimi, peygamberlik iddiası, seyahatleri, ölümü gibi yaşamındaki evreler ortaya konmuştur. Buna ek olarak şairin muhitindeki insanların ve olayların onun üzerindeki etkileri şiirleriyle ilişkilendirilerek şaire yönelik psikolojik bir gelişim seyri de izlenmiştir. Tezin ikinci bölümde divanının konuları Arap şiirindeki gazel, methiye, fahr, vasıf, mersiye, hiciv ve hikmet gibi hakim temalar etrafında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bunun sonucunda Mütenebbî'nin divanının konu itibariyle en fazla methiye, fahr ve hikmet içerikli şiirler içerdiği tespit edilmiştir. Vasıf konusunun en az tercih edilen şiir türü olmasına karşın methiyenin ise şair tarafından en çok tercih edilen tür olduğu görülmüştür. Tezin üçüncü bölümünde divanın belâgat sanatları açısından taşıdığı değer ortaya konmaya çalışılmıştır. Meânî, beyân ve bedî ilimlerindeki lafız ve mana sanatlarının divandaki imge ve biçimleri detaylı bir biçimde gösterilmiştir. Şairin divanında birçok edebi sanatı ustalıkla kullandığı ve bu sanatlar arasından özellikle teşbih, istiâre ve tıbâk (tezat) gibi söz sanatlarını öne çıkardığı görülmüştür. Şiirlerinde hüner göstermeyi sevdiği anlaşılan şairin neredeyse hiçbir şiirini edebî sanatlardan yoksun bırakmadığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak bu üç bölümle birlikte Arap şiirinde bir zirve olan Mütenebbî'nin hayatına ve divanına yönelik genel bir resim sunulmaya çalışılmıştır.