İbn Aşûr'un Et-Tahrîr Ve't-Tenvîr adlı tefsirinde metinsel tutarlılık nazariyyesi ışığında münâsebet üslubu (En'âm ve Mâide sureleri üzerinde uygulamalı bir çalışma)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MOHAMMAD KAMAL AHMAD DALKY

Danışman: HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

20. yüzyılın önde gelen müfessirlerinden Muhammed Tâhir b. Âşûr'un (1879-1973) hayatı ve eserleri, pek çok akademik çalışmaya konu olmuştur. Bu araştırmada; İbn Âşûr'un et-Tahrîr ve't-Tenvîr adlı eserinde, ayet ve sureler arasındaki anlamsal ve yapısal bütünlüğü ifade eden "münâsebet" olgusu, modern dilbilim kuramlarından "metinsel tutarlılık" (coherence) bağlamında ele alınmıştır. Çalışmanın temel gayesi, klasik Arap belagatindeki münâsebet kavramı ile modern metin dilbilimindeki tutarlılık ilkesi arasındaki ilişkiyi irdelemek ve İbn Âşûr'un tefsir metodolojisindeki tatbikatını ortaya koymaktır. Araştırmanın uygulama sahası olarak En'âm ve Mâide sureleri seçilmiştir. Çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Âşûr'un hayatı, eserleri ve tefsir metodolojisi açısından önemli bir yeri olan mukaddimelerine yer verilmiştir. İkinci bölümde münâsebet kavramı, tarihsel gelişimi, terminolojik anlamı ve klasik tefsir geleneğindeki yeri; üçüncü bölümde modern dilbilimde metinsel tutarlılık kavramı, araçları ve eşanlamlı kavramlar ele alınmıştır. Son bölümde ise seçilen sureler üzerinden İbn Âşûr'un tefsirindeki uygulamalı örnekler analiz edilmiştir. Bu çalışma, klasik tefsir mirası ile modern dilbilimsel yaklaşımları (metin nahvi ve söylem çözümlemesi) bir araya getirerek Kur'an metninin anlaşılmasına ve metinler arası ilişkilerin çözümlemesine yeni bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.