Gazneli dönemi şairlerinden Firdevsî ve Unsurî'nin Sultan Mahmud'u överken kullandıkları övgü kalıpları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SIDIKA IRMAK KAMAR
Danışman: Gökhan Gökmen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Büyük Gazneli Devleti'nin en etkili ve en önemli hükümdarlarından biri olan, devlet idaresindeki kudreti, gerçekleştirdiği seferler ve kazandığı zaferler, dinî hassasiyeti ve ilim ehline verdiği değer neticesinde şöhreti bütün dünyaya yayılan Sultan Mahmud, birçok şair ve yazarın eserine konu olmuş, kendisinden övgüyle bahsedilmiştir. Bu övgülerin kimi şairler tarafından farklı kalıplar ve ifadelerle dile getirildiği, kimi şairler tarafından ise ortak kalıp ve mazmunlar aracılığıyla da işlendiği görülmektedir. Bu çalışmada Sultan Mahmud'a doğrudan, memdûhlarından sadece Firdevsî ve Unsurî tarafından söylenen eserlerdeki övgü ifadelerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda bu iki şairin divanları incelenmiştir. Tespit edilen bu övgü ifadeleri, aynı zamanda birer mazmun niteliği taşımaktadır. Sultan Mahmud'un şahsiyeti, siyasî, idarî, dinî ve askerî yönlerini ön plana çıkaran bu övgü kalıpları, hükümdarın çok yönlü bir şekilde tanınmasına imkân sağlamaktadır. Edebî metinlerin taranması, tahlili ve fişleme çalışmaları neticesinde, bu övgüye dayalı kalıp ifadelerin bu iki şair arasında ortak bir mazmun teşkil edip etmediği de ayrıca ortaya konacaktır. Böylece belirlenen mazmunlar üzerinden şairler arası ortak eğilimler tespit edilerek Sultan Mahmud'a yönelik övgü kalıplarının ve mazmun geleneğinin sürekliliği ile müşterek yönleri açık bir şekilde gösterilecektir. Bu çalışmanın yalnızca Sultan Mahmud dönemi şiir geleneğini ortaya koymakla kalmayıp, ilerleyen dönemlerde yapılacak benzer araştırmalar için de örnek teşkil edeceği düşünülmektedir.