Vilayet Nizamnamelerinin Basra’da Tatbiki Meselesi (1864-1876)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Majed Mohammed BİNZOUBA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ali Fuat ÖRENÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bağdat ve Basra için önemli değişimlerin yaşandığı 1864 ve 1867 Vilayet Nizamnâmeleriyle Osmanlı toprakları vilayet, sancak, kaza ve köylerden oluşan yönetim birimlerine ayrılıyordu. Bu düzenlemeler ile yöneticilerin unvan ve atanmalarında bir değişikliğe gidilmişti. Eyalet adı vilayete dönüşürken, vali yönetici olarak durumunu ve unvanını koruyacaktı. Sancak terimi yerine ise zaman zaman liva teriminin kullanıldığı görülecek ve sancak yönetimi kaymakam yerine Mutasarrıfa bırakılacaktı. Kaza birimi ise 1842'deki statüsünü korumakla birlikte seçimle göreve getirilen kaza müdürü yerine kaza yöneticisi olarak kaymakam iş başına getirilecekti. Böylece en önemli değişiklik kaza yönetiminde yapılmış oluyordu. 1871'e gelindiğinde nahiyeler de yönetim birimi olarak bu teşkilatta yerini alacaktır. Vilayet yönetimi ise valinin başkanlığında birçok üyeden oluşan Vilayet İdare Meclisi tarafından yürütülmekteydi. Bu kurullar Bağdat ve Basra'da biraz gecikmeli de olsa oluşturulmuştu.Basra arazisi, 19.yy.'ın ikinci yarısında bütün Irak toprakları gibi Bağdat Eyaleti'nin bir parçasını teşkil ediyordu. Midhat Paşa'nın Bağdat Valiliği görevinden ayrılmasından sonra bazen vilâyet bazen da mutasarrıflık şeklinde idare edildi. Osmanlı idâresi boyunca Basra'ya hak ettiği önemin verildiğin söylemek mümkündür. Devlet, bölgenin sorunları ile yakından ilgilenmeye çalışıyordu. Midhat Paşa gibi son derce donanımlı bir yöneticinin bölgeye atanması bunun en güzel örneğini teşkil etmektedir. Bu bölge 1884'de kesin olarak ayrı bir vilâyet hâline getirildi. Bu vilâyet, bütün aşağı Irak'ı içermekte ve Basra Körfezi'nin doğu kıyıları ile bu kıyıların hinterlandında uzanmaktaydı.