Muhammed b. Korkmaz’ın “Nešrü’l Cümân min Fethi’r-Rahman” Adlı Eserinin Tahkiki ve İncelenmesi (Saffât Sûresi’nden Ahkâf Sûresi’nin sonuna kadar)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ebubekri AHMEDİ

Danışman: Ziyad Ravaşdeh

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Saffat Suresi ile başlayıp Ahkaf Suresi ile biten on surenin, Muhammed bin Korkmaz el-Aktemurî'nin "Nesru'l-Cümman min Fethi'r-Rahman" adlı tefsiri çerçevesinde tahkik ve incelemesini konu almaktadır. Yazar, hicri dokuzuncu yüzyılda, Mısırda yaşamış öne çıkan alimlerden biridir. Bu çalışmada, öncelikle yazarın hayatı ve eğitim sürecindeki ilmî değeri, hocaları, talebeleri ve eserleri gibi konular üzerinde durulacaktır. İkinci olarak, yazarın "Nesru'l-Cümman min Fethi'r-Rahman" adlı tefsirinin müsveddesi, terkibî ve tertibî yönlerden incelenmekle beraber, eserin yazara olan nispetinin doğruluğu ve eserin yazılış nedeni tespit edilmeye çalışılacaktır. Üçüncü olarak, yazarın Kur'an ayetlerini tefsir etme konusunda izlediği yöntemler ele alınarak, onun tefsirinin diğer tefsir eserleri arasında öne çıkan özellikleri açıklığa kavuşturulmaya çalışılacak ve yanı sıra, yazarın diğer müfessirlere nazaran nasıl bir metodik özelliklere sahip olduğu konusu aydınlatmaya çalışılacaktır. Dördüncü olarak, morfolojik ve gramer açısından düzeltmeler yapmak hem kıraat ve kitabetteki hatalarını doğrulamak amacıyla eserin müsveddesinin nassı incelemeye tabi tutulacaktır. Yanı sıra ayetleri numaralandırma, hadisler, şiirler ve nakillerin asli kaynaklarını gösterme ve garip kelimeleri açıklama gibi konular ele alınacaktır. Çalışmanın temel problemi, bu eserin, diğer tefsir kitaplarından ayrı olarak, şiiri üslupla kaleme alınmış ilk eser olmasında yatmaktadır. Nitekim müellif, dirayet tefsirine, rivayet tefsirinden daha fazla önem vermiştir. Aynı şekilde, terbiye, ahlak ve tasavvuf gibi yönlere de çok önem vermiştir. Bu tefsirin tahkik ve incelenmesinde en öne çıkan sonuçlar şunlardır: Bu tefsirde, belagat ilimlerinden biri olan bedi' ilmine yüksek ihtimam gösterilmiştir. Aynı şekilde, ayetleri yorumlama üslubunda edebî şiirî yorum üslubu yaratmakla karakterize edilen bu eser, Kur'an Kerim'in tefsiri alanında yeni bir üslup sunma özelliğine de sahiptir. Bu açından, bu eserin Kur'an tefsiri alanında ilmî ufkun genişlemesine katkı sağlaması umulmaktadır. Bu çerçevede bu çalışmada, betimleyici eleştirel yöntem ve analitik yöntem olarak iki yöntem kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Fethu'r-Rahman, Nesru'l-Cumman, Bin Korkmaz, et-Tefsîru'l-Bedi'î, es-Saci' ve'l-Kafiye.