İŞARİ TEFSİR GELENEĞİ AÇISINDAN HÜSAMEDDİN ALİ EL-BİTLİSİ VE CAMİU'T-TENZİL VE'T-TE''VİL İSİMLİ TEFSİRİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Selim Ayday

Danışman: Hidayet Aydar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İşârî Tefsir Geleneği Açısından Hüsâmeddîn Ali el-Bitlisî ve Câmi'u't-Tenzîl ve't-Te'vîl İsimli Tefsiri başlıklı bu çalışmada miladi 1504 yılında vefat etmiş Nûrbahşiyye tarikatına mensup bir mutasavvıf olan Hüsâmeddîn Ali el-Bitlisî'nin Kur'ân'ı anlama çabası incelenmiştir. Bu inceleme esnasında onun tefsirinden derlenen bilgiler analitik bir yöntemle değerlendirilerek bir sonuca varılmaya çalışılmıştır. Tez giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte çalışmanın kapsamı, amacı, yöntem ve teknikleri ile kavramsal çerçevesi ele alınmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Bitlisî'nin yaşadığı çağ siyasi, dinî ve kültürel olarak etraflıca incelendikten sonra, müellifin hayatı ve eserleri ele alınmış ve bu bölümde aynı zamanda incelenen eserin dış ve iç tenkidi yapılmıştır. İkinci bölümde Câmi'u't-Tenzîl'in kaynakları ele alınmış ve tefsir geleneği açısından geniş bir değerlendirmesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde tasavvufî yorumları açısından Câmi'u't-Tenzîl değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise Câmi'u't-Tenzîl'deki diğer inanç ve kültürler ile Bitlisî'nin yaşadığı dönemin siyasi-sosyal anlayışın ve halk inançlarının izleri değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise Câmi'u't-Tenzîl'in işârî tefsir geleneği içindeki konumu belirlenmeye çalışılmıştır.