Hegel'in kendilik bilinci kavramıyla komediye yaklaşmak: satir ve fars geleneklerinde bedensel ve toplumsal açıdan karakter üretimi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NAZIM SARIKAYA

Danışman: Oğuz Arıcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kendilik bilinci, insanın bedensel ve toplumsal bir bilinç varlığı olduğunu kavramasıyla birlikte geliştirilir. İnsan, kendisinin farkına vardığında bunu sanat, din, hukuk gibi alanların yanında komediyle de açığa çıkarmaktadır. Felsefe üzerinden tiyatro disiplinine yönelen bu çalışma, Hegel'in kendilik bilinci kavramıyla komediye yönelik bir okuma modeli geliştirmektedir. Hegel, yazar-oyuncu-seyirci ilişkisi üzerinden bir komedi okuması yaparken burada yazar-metin-okur ilişkisi öne çıkarılmaktadır. Tinin Fenomenolojisi'nde açıklanan bilinç kabulü üzerinden ulaşılan kendilik bilinci kavramı, üç aşamalı tasarımsal bir yapıyla oyun metinlerine uyarlanmaktadır. Nesnenin duyusal bilgisi, öznenin kendini bilmesi ve özne nesne özdeşliğini açığa çıkaran tasarımdan kendilik bilinci kavramına ulaşılarak öznenin aynı zamanda nesne olduğu gösterilmektedir. Metinler üzerinden kendi bedensel ve toplumsal varlığını, nesnel olan öznelliğini gören okur ve yazar eşitlerarası bir ilişkiyle daha yüksek bir bilinç düzeyine ulaşacaktır. Hegel'in ifadesiyle "sanatın sonu" olduğu içinde çok farklı alt türler barındıran komedi, çalışmada satir ve fars gelenekleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Toplumsallık ve bedensellik üzerinden değerlendirilen bu iki gelenek; kökensel bağlantılar, mizah anlayışları ve komik tekniklerle birlikte değerlendirilmektedir. Antik Yunan ve Roma'ya uzanan satir ve fars, komediyi tarihsel açıdan da bütünlüklü görebilmeye imkan tanır. Antik, klasik ve modern dönem oyunlarında evrensel bir insan doğası yansıtılmaktadır. Komedide insanın "doğal ve etik özü", içi boş ve anlamsız biçimde görünür kılınarak kendilik bilinci yaklaşımı geliştirilir. Okur ve yazar, karakter dolayımıyla kendilerini fark edip karakterle birlikte kendilerine de gülebilirse komedi yoluyla özne nesne özdeşliği sağlanacaktır.