İlişki modelleri kuramı üzerinden ahlaki yargıları esneten faktörlerin Amerika-Türkiye karşılaştırmalı incelenmesi

BEYZA TEPE

İlişki modelleri kuramı üzerinden ahlaki yargıları esneten faktörlerin Amerika-Türkiye karşılaştırmalı incelenmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BEYZA TEPE

Danışman: SEVİM CESUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İlişki Düzenleme Kuramı'nın (Rai ve Fiske, 2011) arkaplanını oluşturduğu bu araştırma, ahlakı dört temel ilişki motivasyonu (birlik, hiyerarşi, eşitlik, oran) tarafından düzenlenen bir ilişki düzenleme mekanizması olarak ele alır. Her kültür kendi sosyal ilişkilerini kurarken bu motivasyonlara farklı şekilde yaklaşmaktadır. Bu araştırma Türkiyeli (N=926) ve Amerikalı (N= 625) katılımcılardan toplanan verilerle toplamda yedi ayrı çalışma (N=1459) ile yürütülmüştür. Bu çalışmaların sonunda, Türkiyeli katılımcıların birlik ve hiyerarşi motivasyonlarını sosyal ilişkilerinde Amerikalı katılımcılara kıyasla daha çok önemsedikleri (Araştırma 1: TR: N=81, ABD: N=92); meta-ilişkisel tehdit algısının niyet ve ahlaki yargı ilişkisindeki aracı rolü (Çalışma 1 TR: N=93, ABD: N=107); sosyal istenirlik düzeyi yüksek olan Türkiyeli katılımcıların çoğunluğun ahlaki yargısına uyduğunu fakat bu etkinin Amerikalı katılımcılarda görünmediği (Çalışma 2: TR: N=135, ABD: N=178); göreceli ve nesnel ahlak hazırlamalarının bireyin ahlaki yargısında bir etkisi olmadığı fakat bireyin açık-görüşlülük seviyesi ile esnek ahlaki yargı arasında ilişki olduğu (Çalışma 3: TR: N=181, ABD: N=147; Replikasyon: N=179) tespit edilmiştir. Çalışma 4 TUBİTAK desteği ile Trinity Üniversitesi Dublin Muhakeme ve İmgeleme Laboratuvarı'nda çalışılmıştır. Çalışma 4'ün sonuçları ise ahlaki yargının karşı-olgusal alternatifler düşünüldüğünde azaldığını ve bunun özellikle rasyonel düşünme sürecinde olduğunu (TR: N=165) fakat bu ayrım başka bir çalışmada tekrarlanmamıştır (ABD: N=101). Bütün bu çalışmalardan elde edilen çıkarımlar tartışılmış ve ileri çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.