İkili Değişkenler İçin Faktör Analizi: Çalışma Yaşamı Kalitesi Üzerine bir Uygulama

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hakan Bektaş

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustafa TEKİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Faktör analizi; çok sayıda gözlenen değişken arasındaki doğrusal ilişkilerin, kavramsal olarak anlamlı ve nispeten daha az sayıda gizil değişken ile açıklanmasını amaçlayan çok değişkenli istatistiksel yöntemdir. İncelenen gözlenen değişkenlerin ölçüm düzeyinin ikili olması durumunda ise; ikili değişkenler için faktör analizi yöntemi kullanılmakta olup; bu çalışmada söz konusu yöntemin teorik yapısı incelenmiştir. İkili değişkenler için faktör analizinin teorik yapısının ele alınmasında sonra, analizin uygulanışını göstermek amacıyla ampirik bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda; Türkiye'de devlet yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarının çalışma yaşam kalitesinin araştırmasıyla elde edilen veri kümesi kullanılmıştır. Veri toplama aşamasında; e-anket tekniği kullanılarak 66 devlet üniversitesinden 550 öğretim elemanına ulaşılmıştır. Bu çalışmanın veri kısıtı altında elde edilen analiz bulguları değerlendirildiğinde; doğrusal ilişki katsayısı olarak dört düzeyli (tetrachoric) korelasyon katsayısı kullanıldığında ağırlıklandırılmamış en küçük kareler (ULS) ile ortalamaya ve varyansa göre düzeltilmiş ağırlıklandırılmış en küçük kareler (WLSMV) metotlarının benzer sonuçlar sunduğu görülmüştür. Böylelikle gözlenen değişkenlerin ölçüm düzeyleri ikili olduğunda; faktör modelinin tahmini için ULS ve WLSMV metotlarının kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Ayrıca bu çalışma kapsamında yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarının çalışma yaşam kalitesinin ölçülmesi için güvenilir ve geçerli bir ölçek de önerilmiştir.