Dijital Karnaval Ortamı Olarak Sosyal Paylaşım Ağlarında Mahremiyet Algısı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mustafa Böyük
Danışman: Güven Necati Büyükbaykal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geleneksel yollarla iletişim sürecinin gerçekleştiği ve sözlü kültürün etkin olduğu geçmiş dönemlerde birbirinden farklı insan toplulukları, alternatif bir iletişim ortamı oluşturmak için karnavallarda bir araya gelmiştir. Dilbilimci Mikhail Bakhtin, söz konusu alternatif iletişim ortamını tasvir etmek için karnavalları inceleyerek karnavalesk kuramını geliştirmiştir. Bakhtin'in ortaya attığı kuram, ilk olarak edebiyat alanında yapılan dil çalışmalarında ele alınırken, zamanla iletişim ve kültür çalışmalarına uyarlanmıştır. Sosyal medyada yer alan içerikler ilk olarak nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ile incelendikten sonra ikinci aşamada nicel araştırma yöntemlerinden anket yöntemi kullanılarak dijital karnaval ortamı olarak sosyal medyada yer alan kullanıcıların mahremiyet algılarının tespiti yapılmıştır. Günümüz popüler sosyal paylaşım ağları Facebook, Youtube, Instagram, Tiktok ve Twitter (X) üzerinden yapılan karnavalesk paylaşımlar nitel araştırma yöntemlerinden içerik analiziyle incelenmiştir. İçerik analizi, karnavalesk kuramın unsurları olan karnaval gülüşü, grotesk, diyalojizm, tepetaklak dünya, pazar yeri dili ve pazar meydanı temel alınarak gerçekleştirilmiştir. İncelemenin ardından çalışmayı dijital karnaval ortamı olarak sosyal paylaşım ağlarında kullanıcıların içerik paylaşımlarında karnavalesk davranışlarını ve mahremiyet algısını ölçmek amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden anket yöntemi ile sosyal medya kullanıcıları üzerinde inceleme yapılmıştır. Araştırma için önceden gerçekleştirilen ölçek çalışması bağlamında hazırlanan soru formu 3 bölüm ve 50 sorudan oluşmaktadır. 1 Nisan 2023 ile 30 Haziran 2023 tarihleri arasında Türkiye genelini kapsayan ve 81 ilin tamamından katılımcıların olduğu anket çalışması, 2145 katılımcı ile online olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında yapılan geniş çaplı değerlendirmenin sonucunda dijital mahremiyet ve karnaval davranışları açısından sosyal medya kullanıcılarının geleneksel mahremiyet sınırlarını dönüştürdüğü ve genişlettiği ortaya çıkmıştır. Karnavalesk içeriklerin yaygınlığı ve etkisi, bu platformların kullanıcıların günlük yaşamın sıradanlığından sıyrılıp, kendilerini daha yaratıcı ve oyunbaz bir şekilde ifade etmelerine olanak tanıdığını göstermektedir. Elde edilen bulgular, mahremiyetin dijitalleşmesi sürecinde kişisel sınırların korunması ve yeniden tanımlanması gerekliliğine işaret etmektedir.