Essays in financial innovation
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ABDUL BAGHİ NABIYEV
Danışman: Gökhan Övenç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geleneksel bankacılık sektörü, internet tabanlı hizmetlerin ve dijitalleşmenin hızla büyümesi nedeniyle önemli bir dönüşüm geçirdi. 2008 mali krizinden sonra, finansal teknoloji (fintek) şirketleri, operasyonel maliyetleri düşürmek, kullanıcı dostu dijital uygulamalar sağlamak ve veri odaklı çözümler sunmak için dijital teknolojileri finansal hizmetlerle birleştirerek yeni finansal yeniliklerle ortaya çıktı. Fintek girişimleri, geleneksel bankaları altüst ederek, iş modellerini değiştirmeye ve teknolojik altyapılarını iyileştirmek ve rekabet avantajı elde etmek için stratejik ittifaklar kurmaya zorladı. Son yıllarda, bankalar ve fintek şirketleri arasındaki iş birliği, bankacılık ve fintek literatüründe giderek artan bir önem kazanmıştır. Bu eğilim, bu tür iş birliklerinin potansiyel faydalarının ve finans sektörü üzerindeki etkisinin giderek daha fazla tanınmasını yansıtmaktadır. Bu çalışma, fintek firmaları ile geleneksel bankalar arasındaki iş birliğinin farklı boyutlarını araştıran dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, küresel finansal teknolojinin tarihsel evrimine, fintek ekosistemine, farklı fintek iş modellerine ve küresel fintek sektörlerinin mevcut durumuna genel bir bakış sunmaktadır. Ayrıca, fintek sektörünün geleceğini şekillendirmesi muhtemel öngörülen eğilimleri tartışarak ileriye dönük bir bakış açısı ortaya koymaktadır. İkinci bölüm, Türkiye'deki mevcut fintek manzarasını ve geleneksel bankalar ile fintek şirketleri arasındaki iş birliklerine ilişkin örnek vakaları incelemektedir. Analiz, Türkiye'nin teknoloji meraklısı genç nüfusu, temel düzenlemelerin uygulanması ve İstanbul Finans Merkezi'nin kurulması gibi faktörler nedeniyle fintek sektörünün gelişimi ve yabancı yatırımcıları çekme konusunda önemli bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. İkinci bölümün son kısmı, fintek firmalarının geleneksel bankaları nasıl tehdit ettiği ve bu bankaların stratejik olarak nasıl yanıt verdiği konusunda ayrıntılı bir analiz sunmaktadır. Ayrıca, bir inovasyon yönetim stratejisi bağlamında her iki tarafın iş birliği modellerini ve motivasyonlarını açıklamaktadır. Çeşitli küresel bölgelerde ayrıntılı örnek vaka çalışmaları tarandıktan sonra, derinlemesine bir analiz için aynı araştırma yöntemleri Türkiye'deki belirli vakalara uygulanmıştır. Türkiyedeki bankalar ile fintek şirketleri arasındaki iş birlikleri, küresel fintek ortamıyla uyumlu olarak öncelikle ödeme segmentine odaklanmaktadır. Türkiye'deki geleneksel bankalar finans sektöründe önemli pozisyonlara sahip olmaya devam etmektedir. Ancak son yıllarda fintek şirketleri genişlemekte olup, dijital bankaların ve eşler arası borç verme platformlarının ortaya çıkmasıyla potansiyel rakipler haline gelmeleri beklenilmektedir. Üçüncü bölümde, Türkiye'deki bankaların fintek firmalarıyla hangi iş birliği türlerini tercih ettiğini ve bu fintek firmaların faaliyet gösterdiği segmentleri araştırmaktadır. Mevcut çalışma 2021'de Türkiye'deki 430 adet banka-fintek ittifakını probit modeli ile analiz etmektedir. Bulgular, Türkiye'deki büyük bankaların, fintek firmalarına doğrudan yatırım yapmak yerine ürünle ilgili girişimler için onlarla iş birliği yapmaya meyilli olduğunu göstermektedir. Bu yaklaşım, bankaların ürün tekliflerini genişletmelerine ve çeşitli dağıtım kanalları aracılığıyla yeni müşterilere ulaşmalarını sağlamaktadır. Türkiye'deki fintek ekosistemi şu anda sınırlı yatırım fırsatlarına sahip olup, fintek şirketlerinin geleneksel finans kuruluşlarıyla rekabet edebilmesi için önemli derecede büyümesi gerekmektedir. Diğer bulgu, ödeme hizmetleri en yaygın ürün segmenti olsa da, büyük bankalar ödeme dışı fintek girişimleriyle ortaklık kurmayı tercih etmektedir. Çalışma, İstanbul'da yeni kurulan fintek girişimlerinin ödeme hizmeti segmentinde bankalarla ittifak kurma olasılığının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Dördüncü bölümde, 2013-2021 yılları arasında Türkiye'deki bankalar ve fintek şirketleri arasındaki iş birliklerinin ticari bankaların performansı üzerinde etkisi panel veri metodolojisi kullanılarak araştırılmaktadır. Bulgular, banka fintek iş birliklerinin etkisinin banka büyüklüğüne ve performans göstergelerine göre değiştiğini ortaya koymaktadır. Tüm bankalar için, ortaklığın bankaların varlık getirisi (ROA) üzerinde olumsuz ve anlamlı bir etkisi varken, öz sermaye getirisi (ROE) üzerinde ise anlamlı bir etkisi yoktur. Ancak, büyük bankalar için iş birlikleri yalnızca ROE'yi olumlu yönde etkilemektedir. Buna karşılık, küçük bankalar için iş birliklerinin ROA ve ROE üzerinde olumsuz ve güçlü bir etkisi vardır ve bu da fintek şirketlerinin potansiyel ikame etkisini göstermektedir. Bir diğer önemli bulgu ise fintek gelişiminin (fintek ön ödemeli kredi kartı sayısının toplam ön ödemeli kredi kartı sayısı içindeki payı) tüm panellerde bankaların karlılığını olumsuz etkilemesidir ve bu durum fintek ürünlerinin geleneksel banka ürünlerinin yerini alma potansiyelini göstermektedir. Türkiye'de, küçük yatırımcıların kredilere erişimini kolaylaştıran yeni fintek şirketlerinin ve platformlarının kurulması önem arz etmektedir. Bu şirketler, bankaların sunduğu benzer ürün ve hizmetleri sunarak geleneksel finans kuruluşlarıyla rekabet etme potansiyeline sahip olacak ve böylece finans sektöründe önemli oyuncular haline gelebileceklerdir. Fintek sektörünün geleceğini şekillendirecek çeşitli gelişmeler ve faktörler vardır. Yapay zeka ve üretken yapay zekaya olan artan ilginin sektörü önemli ölçüde etkilemesi beklenmektedir. Sürekli değişen regülasyon ortamı, regtek'e yönelik yatırımları yönlendirmeye devam edecektir. Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ESG) ve iklim değişikliği taahhütleri, alternatif enerji kredisi, karbon takibi ve uzun vadeli yeşil yatırım gibi alanlar yeni finteklerin ortaya çıkmasını desteklemeye devam edecektir. KOBİ pazarı, işlerini büyütmek isteyen fintekler ve şirketler için bir hedef olup, bu pazar için sunulacak çözümler yatırımcıların dikkatini çekecektir. Varlık tokenizasyonu ve düzenlenmiş sabit paralar, kripto ve blok zinciri içinde giderek daha popüler yatırım seçenekleri haline gelmektedir. Fintek sağlayıcılarının finansal hizmetlere yönelik artan talebi karşılamak için genişlemeleri gerekebileceğinden, gömülü finans alanındaki ortaklıkların ve ittifakların daha kritik hale gelmesi beklenmektedir. Gelişmekte olan pazarlarda, hükümetler dijital ekonomik kalkınmayı desteklemek için daha fazla yatırım yaptıkça Güneydoğu Asya, Orta Doğu ve Afrika gibi bölgelerde fintek merkezleri ortaya çıkacaktır.