Bor katkılı çinko oksit nanoyapılı ince filmlerin üretimi ve nem algılama performanslarının incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MARWA ALSHATER

Danışman: Gökhan Algün

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, katkısız çinko oksit (ZnO) ve farklı konsantrasyonlarda bor (B) katkılı çinko oksit (BZO) nanoyapılı ince filmler üretilmiş ve bu filmlerin nem algılama performansı üzerinde B katkı konsantrasyonunun etkisi araştırılmıştır. Çalışmada, katkısız çinko oksit (ZnO) ve B katkılı ZnO nanoparçacıkları sol-jel yöntemi kullanılarak sentezlenmiştir. ZnO örgü içerisindeki B katkı konsantrasyonu %1 mol, %3 mol, %4 mol, %5 mol ve %10 mol B olacak şekilde değiştirilmiştir. BZO nanoyapılı ince filmler cam alttaş üzerinde döndürerek kaplama tekniği kullanılarak üretilmiştir. Yapısal, morfolojik ve elementel analizler sırasıyla, X-ışınları kırınımı (XRD), taramalı elektron mikroskobu (SEM) ve enerji dağılımlı x-ışını spektroskopisi (EDS) ile gerçekleştirilmiştir. XRD analizine göre tüm filmler altıgen wurtzite yapıya sahiptir. ZnO örgü içerisine B katkılandığında, tercihli yönelim (002) düzleminden (101) düzlemine değişmiştir. SEM mikrografları, tüm nanoyapılı ince filmlerin nano boyutlu taneler ve kılcal-nanoporlar içeren bir yapıya sahip olduğunu ve nano boyutlu tanelerin filmlerin yüzeyinde homojen ve düzgün bir şekilde dağıldığını göstermiştir. EDS spektrumları, nanoyapılı ince filmlerdeki çinko, oksijen ve bor elementlerinin varlığını kanıtlanmıştır. Katkısız ZnO ve BZO nanoyapılı ince filmlerin bağıl nem algılama performansları, oda sıcaklığında %45–90 bağıl nem aralığında elektriksel direnç ölçümleriyle test edilmiştir. BZO nanoyapılı ince filmlerin nem algılama karakterizasyonunun, yüksek nem duyarlılığına, mükemmel kararlılığa, güvenilir ve tekrarlanabilir karaktere ve hızlı tepki ve iyileşme sürelerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışma elde edilen verilere göre, en yüksek nem duyarlılığına (438.44x) ve en hızlı yanıt (2 s) ve geri kazanım (14.2 s) sürelerine sahip olması bakımından en iyi yapının BZO5 olduğu kabul edilmiştir. Bundan dolayı, bu tez çalışması kapsamında yüksek performanslı nem sensörü için optimum B katkı konsantrasyonu %5 mol olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, bu tez çalışması, BZO nanoyapılı ince filmlerin, yüksek ve hızlı nem algılama performanslarından dolayı nem sensörü uygulamaları için büyük bir potansiyele sahip olduğunu açıkça ortaya koymuştur.