İstanbul'daki iki dilli Suriyeli ilkokul öğrencilerinin dil kullanım tercihleri üzerine bir inceleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASEMİN ÖZDEMİR

Danışman: Mehmet Yalçın Yılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, İstanbul'da yaşayan iki dilli Suriyeli ilkokul öğrencilerinin günlük yaşamlarındaki dil kullanım tercihlerini ve bu tercihleri etkileyen faktörleri ortaya koymaktır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma grubunu İstanbul ilinde Kâğıthane ilçesine bağlı Fındıklı İlkokulu'nda ve Küçükçekmece ilçesine bağlı Zühtü Şenyuva İlkokulu'nda eğitim görmekte olan 58 üçüncü sınıf ve 58 dördüncü sınıf olmak üzere toplam 116 iki dilli Suriyeli ilkokul öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri "Kişisel Bilgi Formu" ve "Dil Kullanım Tercihi Anketi" aracılığıyla toplanmıştır. Kişisel Bilgi Formu ile iki dilli çocukların yaşları, cinsiyetleri, Türkiye'de yaşama süreleri, Türkçeyi öğrenme yaşları, kardeş sayıları, ebeveynlerinin bildikleri diller ve ebeveynlerinin eğitim düzeyleri gibi sosyodemografik bilgileri belirlenmiştir. Dil Kullanım Tercihi Anketi ise iki dilli çocukların günlük yaşamlarında, farklı durumlarda hangi dili kullanmayı tercih ettiklerini ve kendilerini hangi dilde daha iyi ifade edebildiklerini belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Öğrencilerin ankette yer alan sorulara verdikleri yanıtlardan elde edilen dil kullanım tercihleri ile yaşları, cinsiyetleri, Türkiye'de yaşama süreleri, Türkçeyi öğrenme yaşları, kardeş sayıları ve ebeveynlerinin bildiği diller gibi farklı değişkenler arasındaki ilişkilerin istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığını belirlemek için frekans, yüzde ve Ki Kare Analizinden yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre iki dilli çocukların günlük yaşamlarındaki dil kullanım tercihlerinin özellikle çocukların dili edinim yaşlarına, annelerinin eğitim düzeyine ve ebeveynlerinin bildikleri dillere göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Bunun yanı sıra iki dilli çocukların yaşlarının, cinsiyetlerinin, sınıf düzeylerinin ve kardeş sayılarının çocukların günlük yaşamlarındaki dil kullanım tercihleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin bulunmadığı saptanmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda iki dilli çocukların Türkçe dil becerilerini geliştirmeye yönelik önerilerde bulunulmuştur.