Yeşilırmak Deltası’nda jeomorfolojik değişiklikler ve gelecek ile ilgili öngörüler.

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ayşe Atalay DUTUCU

Danışman: Hüseyin Turoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında; Yeşilırmak Nehri Deltası'nda zaman içinde gerçekleşen jeomorfolojik değişiklik, bunların sebep ve sonuçları incelemiştir. Bu jeomorfolojik değişikliklerden özellikle son 30-35 yılda ortaya çıkan kıyı erozyonu ve sonuçları üzerinde durularak, kıyıda erozyona sebep olan faktörler araştırılmıştır. Araştırma sahasındaki jeomorfolojik değişikliklerin tespitinde 1/25.000 ölçekli temel topoğrafya haritaları (1957, 1978 ve 2009) ile RapidEye (2013) uydu görüntüsü verileri kullanılmıştır. Yeşilırmak Nehri Deltası'ndaki jeomorfolojik değişikliklerin ortaya konmasında bu verilerin Coğrafi Bilgi Sistemleri teknolojileri kullanılarak yapılan analizlerinin yanı sıra, arazi gözlemlerinden ve morfometrik analizlerden faydalanılmıştır. Çalışmada ayrıca iklim verileri ile akım ve sediment verileri kullanılarak trend analizleri ile dönemlik değişim analizleri yapılmıştır. Yapılan analizlere göre Yeşilırmak Nehri Deltası 1978 yılına kadar deniz içerisine doğru ilerleyişini sürdürürken, bu tarihten itibaren kıyı çizgisi hızla gerilemeye başlamıştır. 1978-2009 yılları arasında 600 m (20m/yıl) gerilediği hesaplanan kıyı çizgisi, 2009-2013 yılları arasında 155 m (38.7m/yıl) ile gerilemeye hızını arttırarak devam etmiştir. Meydana gelen regresyon; kıyıda yer alan kumul alanlarının daralmasına, lagünlerin, sazlık ve bataklık küçülerek değişmelerine neden olmuştur. Yapılan analizler sonucunda; kıyı çizgisindeki gerilemede en önemli rolü antropojenik faktörlerin oynadığı anlaşılmıştır. Akarsu sediment yüklerinin zaman içindeki değişim miktarları ile nehir üzerindeki barajların yapım tarihleri ilişkilendirilerek, kıyı çizgisi gerilemesi hedefli çıkarımlar yapılmıştır. Sonuçlar; barajda tutulan su ve akarsu sediment yükünün, deltada sediment birikiminin negatif bilançosu üzerinde doğrudan etkili olduğunu göstermiştir.