Bölgesel örgütlerin çatışma çözümü rolü:Bir bulanık küme nitel karşılaştırmalı analiz (fsQCA) yaklaşımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, Siyaset Bilimi Ve Uluslararası İlişkiler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GALİP YÜKSEL
Danışman: Süleyman Güder
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Soğuk Savaş sonrası uluslararası sistemde yaşanan dönüşüm, çatışmaların doğasını devletlerarasından devlet içine kaydırmış ve çözüm süreçlerinde Birleşmiş Milletler'in yanı sıra bölgesel örgütlerin de kritik aktörler olarak öne çıkmasını sağlamıştır. Bu tez çalışması, bölgesel örgütlerin çatışma çözümü ve barış inşası süreçlerindeki rollerini, etkinliklerini ve başarı koşullarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, bölgesel örgütlerin çatışmalara müdahale motivasyonlarını, kapasitelerini ve kullandıkları yöntemleri bütüncül bir perspektifle ele almaktadır. Tezde, Afrika, Amerika, Asya, Avrupa ve Orta Doğu bölgelerinden seçilen ve bölgesel örgütlerin müdahil olduğu 14 farklı çatışma vakası (Liberya, Sierra Leone, Ruanda, Darfur, Filipinler-Moro, Preah Vihear, Kolombiya-FARC, Kıbrıs, Suriye, Filistin- İsrail, Somali, Kosta Rika-Nikaragua, Dağlık Karabağ ve Rusya-Ukrayna) incelenmiştir. Metodolojik olarak, vaka odaklı derinlik ile değişken odaklı genellenebilirliği birleştiren Bulanık Küme Nitel Karşılaştırmalı Analiz (fsQCA-bkNKA) yöntemi kullanılmış; istatistiki bulguların nedensel mekanizmalarını ve aykırı vakaları açıklamak için ise Süreç Analizi (Process Tracing) yönteminden faydalanılmıştır. Çalışmada; müdahale şekli, demokratik yönetim durumu, darbe geçmişi ve aktörler arası iletişim düzeyi koşullarının çatışma çözüm başarısı üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Analiz bulguları, bölgesel örgütlerin başarısı için tekil ve zorunlu bir gerekli koşul bulunmadığını, bunun yerine eş-sonluluk ilkesi ekseninde şekillenen üç farklı stratejik konfigürasyonun varlığını ortaya koymaktadır. Bunlar: (1) Örgütlerin sert güç kullanımı ve doğrudan müdahaleden kaçınarak tarafsız bir kolaylaştırıcı rol üstlendiği Sessiz Diplomasi ve Müdahalesizlik (∼Müdahale), (2) Siyasi istikrarın ve demokratik kurumların dış bir zorlamaya gerek kalmadan çatışmayı yönettiği Kurumsal İstikrar Modeli (Demokrasi * Darbe Yokluğu) ve (3) Demokratik zemin ile yoğun iletişim ağlarının etkileşimine dayanan Müzakereci Barış ve İletişimsel Eylem'dir (Demokrasi * İletişim). Çalışma, bölgesel örgütlerin başarısının her zaman aktif ve zorlayıcı bir müdahaleye bağlı olmadığını; bağlamsal koşullara göre gözlemci, yapısal garantör veya diyalog kurucu rollerini üstlenerek de çözüme ulaşabildiğini ampirik olarak kanıtlamaktadır.