Sultan III. Mustafa dönemi İstanbul'daki imar faaliyetleri (1757-1774)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT ÖZER
Danışman: AHMET VEFA ÇOBANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:18. yüzyıl Türk mimarlığında önemli değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. Osmanlı Devleti'nin siyasi, askeri ve ekonomik olarak zayıflamaya başlamasıyla eş zamanlı olarak, özellikle İstanbul başta olmak üzere Batı'yla doğrudan etkileşim içerisinde olan şehirlerde Avrupa'ya olan ilginin arttığı gözlemlenmektedir. Batılı zevk ve beğeninin sadece toplumsal yaşantıyla sınırlı kalmayıp başta mimari yapılarda olmak üzere sanat eserlerinde etkisi yaygınlaşmıştır. Türk mimarisinde Barok üslubun geliştiği bu dönemin numune eseri Nuruosmaniye Külliyesi'dir. 1757 yılında tahta çıkan III. Mustafa böylesi bir atmosferin hâkim olduğu İstanbul'da yoğun bir imar faaliyetine girişmiştir. Bu çalışma III. Mustafa'nın 17 yıl süren saltanatı boyunca şehirde nasıl bir imar programı yürüttüğünü ortaya koyarken, Laleli, Ayazma ve yeniden inşa ettiği Fatih gibi külliyeler ile askeri yapılardan, ticari hanlara, bend ve hamamlardan çeşme ve sebillere kadar tüm mimari eserlerdeki plan, üslup ve süsleme programlarını incelemektedir. İstanbul'da 1766 yılında gerçekleşen büyük deprem çok sayıda yapıda ağır hasara yol açtığı için III. Mustafa devri inşa ile birlikte yoğun bir ihya programına da sahne olmuştur. Çalışma boyunca mimari yapıların kataloğu hazırlanırken, eserlerde üslup birlikteliği olup olmadığı sorusu ile Nuruosmaniye Camii gibi plan ve süsleme detaylarında Batılı formların yoğun olduğu bir örnekten sonra inşa edilen bu eserlerde muhafazakârlaşma eğiliminin varlığı tartışılmış, olası sebepleri üzerinde durulmuş ve örnekler üzerinden konu incelenmiştir.