Bist sürdürülebilirlik endeksi'nde yer alan bankaların sürdürülebilirlik raporlarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SAYISAL YÖNTEMLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜLENT HABERAL
Danışman: SULTAN KUZU YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksi'nde yer alan bankaların sürdürülebilirlik performanslarını analiz ederek karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Küreselleşme ve sanayi devrimiyle birlikte artan rekabet, kaynakların aşırı tüketimi ve çevresel sorunların ortaya çıkması sürdürülebilirlik kavramını daha da önemli hale getirmiştir. Sürdürülebilirlik, gelecekteki nesillerin ihtiyaçlarını karşılama kapasitelerini tehlikeye atmadan, bugünkü ihtiyaçların karşılanmasını hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu kapsamda, işletmeler sürdürülebilirlik faaliyetlerini gerçekleştirme konusunda giderek artan bir sorumluluk bilinciyle hareket etmekte ve ekonomik, çevresel, sosyal boyutlara yönelik stratejiler geliştirmektedir. Araştırmanın temel amacı, bankaların sürdürülebilirlik raporlarını uluslararası standartlara uygun olarak değerlendirerek performanslarını karşılaştırmaktır. Bu doğrultuda, GRI Sürdürülebilirlik Raporu ve diğer küresel standartlardan hareketle kriterler belirlenmiş ve alternatif setini oluşturan bankaların sürdürülebilirlik raporları incelenerek veri seti oluşturulmuştur. Ekonomik, Sosyal ve Çevresel boyutlar ana kriter seti olarak kabul edilmiş, bu kriterlere ait alt kriterlere ait skorlar CRITIC yöntemi ağırlıklandırılmış ve SAW yöntemi ile bütünleşik ana kriter skorları elde edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında bütünleşik skorlardan oluşturulan karar matrisi Entropi yöntemi ile ağırlıklandırılarak, banka performans ve sıralamaları TOPSIS, VIKOR ve AHP yöntemleri ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, çevresel boyutun sürdürülebilirlik stratejilerinde daha fazla ön planda olduğunu ortaya koymuştur. Bankaların sürdürülebilirlik raporları ile ÇKKV yöntemlerinin sonuçları arasında kısmi uyumsuzluklar tespit edilmiştir. Bu durum, bankaların sosyal sorumluluk projelerine ve çevresel yatırımlara daha fazla odaklanması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, ekonomik boyutun sürdürülebilirlik politikalarının uygulanabilirliğini sağlama açısından kritik bir rol oynadığı belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, Halk Bankası ve Yapı Kredi Bankası gibi üst sıralarda yer alan bankalar sürdürülebilirlik stratejilerinde başarılı bulunurken, Şekerbank ve Albaraka Türk gibi düşük sıralarda yer alan bankaların stratejilerini yeniden değerlendirmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. CRITIC-SAW yöntemi ile hesaplanan bütünleşik skorlar üzerinden Entropi yöntemiyle belirlenen ağırlıklar, sosyal ve çevresel kriterlerin önemini vurgularken, ekonomik, çevresel ve sosyal boyutların dengeli bir şekilde ele alınmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma sürdürülebilirlik performansını değerlendirme sürecinde entropi ve ÇKKV yöntemlerinin güçlü araçlar sunduğunu göstermiştir. Bankaların sürdürülebilirlik stratejilerini geliştirmesi, hem kurumsal itibarlarını artıracak hem de BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'ne katkıda bulunmalarını sağlayacaktır. Gelecekteki araştırmalarda, farklı sektörlerin sürdürülebilirlik performanslarının incelenmesi ve makroekonomik değişkenlerin analizlere entegre edilmesi önerilmektedir. Bu, sürdürülebilirlik politikalarının sektörler arası karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine olanak tanıyacaktır.