Hafif bilişsel bozukluk ve erken evre alzheimer tipi demans hastalarında kendini referans alma etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEVRİM KALKAN
Danışman: Simge Şişman Bal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kendini referans alma etkisi, bireyin kendi benliğini referans alarak kodladığı bilgileri geri getirme aşamasında daha iyi hatırlamasını ifade etmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, amnestik HBB ve erken evre ATD hastalarının kendini referans alma etkisi açısından sağlıklı katılımcılara göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Çalışmanın bir diğer amacı ise kendini referans alma etkisinin, kodlama görevinde sunulan uyaranların duygusal değerliği açısından farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemektir. Araştırmanın örneklemini 56-84 yaş aralığında en az ilkokul mezunu amnestik HBB (n=20), erken evre ATD (n=21) ve sağlıklı katılımcılar (n=22) oluşturmuştur. Kendini referans alma etkisi, işlemleme düzeyleri paradigması temelinde geliştirilen bir deneysel görev ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, potansiyel karıştırıcı değişkenleri kontrol etmek için klinik değerlendirme ve nöropsikolojik değerlendirme araçları uygulanmıştır. Araştırma verileri 3 (grup: amnestik HBB, erken evre ATD, sağlıklı) x 3 (kodlama türü: fiziksel, semantik, kendine referans) x 2 (duygusal değerlik: pozitif, negatif) faktörlü son iki faktörde tekrar ölçümlü araştırma deseni uyarınca toplanmıştır. Kendini Referans Alma Görevi'nden elde edilen bulgular, kodlama türünün temel etkisinin anlamlı olduğunu göstermektedir. Katılımcıların kendine referans koşulundaki doğru hatırlanan kelime sayıları fiziksel ve semantik koşula göre daha fazladır. Ayrıca, duygusal değerliğin temel etkisi de anlamlı bulunmuştur. Doğru hatırlanan negatif sıfat sayısı, pozitif sıfatlara göre daha fazladır. Kendini referans alma etkisi açısından incelendiğinde ise sağlıklı katılımcıların aksine amnestik HBB ve erken evre ATD hastalarında kendini referans alma etkisi ortaya çıkmamıştır. Bir başka ifadeyle, katılımcı grubu ile kodlama türü etkileşim etkisi anlamlı bulunmuştur. Son olarak, kodlama türü ile duygusal değerlik etkileşim etkisi anlamlıdır. Kendini referans alma etkisi sadece uyaranların duygusal değerliğinin negatif olduğu koşulda gözlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, hem amnestik HBB hem de erken evre ATD hastalarının kendini referans alarak kodlamadan herhangi bir bellek avantajı sağlamadığını göstermektedir. Sağlıklı katılımcılarda ise sadece negatif duygusal değerliğe sahip uyaranlara ilişkin bir kendini referans alma etkisi ortaya çıkmaktadır.