Danıel C. Dennett'da özgür irade problemi ve ahlaki sorumluluk

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞEN İREM ATEŞ

Danışman: Nedim Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Özgür irade problemi felsefe tarihinde oldukça eski ve önemli problemlerden biridir. Özgür iradenin var olup olmadığına ilişkin eski tartışma devam ederken, özgür iradenin mahiyeti, gerekliliği ve determinizmle olan ilişkisi günümüz felsefesinde halen tartışılmaktadır. Çağdaş felsefede özgür irade ve determinizm arasındaki ilişki problemin ana hattını oluşturmakta ve görüşleri bu çerçevede sınıflandırmaya götürmektedir. Çağdaş felsefede özgür irade, zihin ve bilinç üzerine görüşleriyle önemli bir isim olan Daniel Dennett insanın ahlaki sorumluluğa sahip olabilmesi için metafizik zeminden uzak bir şekilde özgür iradeye sahip olabileceğini ileri sürmüştür. Deterministik bir evrende özgür iradenin var olabileceğini savunmasından ötürü bağdaşırcı yaklaşıma sahip olarak görülmüştür. Bu tezin amacı Daniel Dennett'ın özgür irade ve ahlaki sorumluluk hakkındaki görüşlerini ele almaktır. Dennett'ın özgür irade kavramını nasıl ele aldığı, determinizmin neden engel teşkil etmediği ve evrimsel teorinin kavrama katkısının ne olduğu sorgulanmıştır. Tezin bu alanda oluşturmak istediği katkı Dennett'ın insan yaratımı bir olgu olarak ele aldığı ahlaki sorumluluk ile modern dönem sonrası felsefede ortaya çıkan hakikat sonrası düşüncesinin oluşturduğu mutlak hakikat yerine geçen, hakikatler ve olumsallık düşüncesinin bağlantısını ortaya koymaktır. Anahtar Kelimeler: Özgür İrade, Ahlaki Sorumluluk, Bağdaşırcılık, Hakikat Sonrası