Mitoloji ve Toplumsal Cinsiyet: Şahmeran Miti
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burcu Kara
Danışman: Serpil Çakır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mitoloji insanlığın hayatı anlamlandırma çabasının bir ürünüdür. Farklı kültürlerde ve farklı tarihi dönemlerde insanlığın ortak değerlerini işleyen mitolojik hikayeler oluşturulmuş ve yayılmıştır. Birçok konuda insanlığa referans olan bu hikayeler toplumsal cinsiyet konusunda da önemli semboller içermektedir. Kadın ve erkek figürler ve onların toplumsal yapıdaki görev ve değerleri farklı hikâyelerle örneklendirilebilir. Bu çalışmada toplumsal cinsiyet konusu odağında incelenen Şahmeran hikayesi toplumdaki kadınlık durumuna dair önemli imge ve simgeler içermektedir. Anadolu Tanrıçalarına benzer özellikler taşıyan Şahmeran anlatıldığı her bölgede şifa dağıtan bir bilge olarak bereketin ve iyiliğin sembolüdür. Farklı kültürlerde yılan sembolüne yüklenen anlam ile Şahmeran'ın özellikleri arasında benzerlikler vardır. İkisine de tıpkı kadına tarih boyu yüklenen düalist anlamlar gibi hem iyi hem de kötü tanımlamalar yapılmıştır. Bilge kadın nasıl günah keçisine dönüştürülebiliyorsa yılan ve Şahmeran imgeleri de şifa veren ve bereket getiren anlamlarından uzaklaştırılarak şeytani özellikleri olan ve korkulan varlıklar haline getirilmeye çalışılmıştır. Bu tez kadın, yılan ve Şahmeran arasındaki bağlantının tüm negatif anlamlandırmalara rağmen kadınlığı güçlendiren bir anlatı içerdiği iddiasındadır. Bu araştırmanın yöntemi ve teorisi feminist bilgi kuramı çerçevesinde oluşturulmuştur. Tez kapsamında görüşülen hikâye anlatıcılarının aktardığı veriler söylem analizi yöntemiyle yorumlanmıştır. Anahtar kelimeler: Şahmeran, yılan, mit, mitoloji, tanrıça, günah keçisi, düalite