TİYATRO VE KİMLİK İLİŞKİSİNİ YENİDEN DÜŞÜNMEK: OSMANLI DÖNEMİ TİYATROSUNDA YAHUDİLER

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tiyatro Eleştirmenliği Ve Dramaturji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Verda Habif

Danışman: Nilgün Firidinoğlu Tiryaki

Özet:

Bu tez, Osmanlı Yahudi toplumunun tiyatro pratiklerini Sefaradların faaliyetlerine odaklanarak, sanatta kimlik merkezli yaklaşımların işlevini sorgulayan eleştirel bir çerçevede inceler. Tiyatroyu kendi anlam koşulları içinde kurulan bir üretim biçimi olarak ele alan çalışmada dramaturjik yapılar biçimsel dinamikleri ile ilişkili olarak analiz edilir. Böylece kimlik süreçleri üzerine kurulan teatral üretimleri incelerken kültürel okumaların çoğu zaman geri planda bıraktığı biçimsel ve dramaturjik ilişkilerin görünür kılınması amaçlanır. Bu bağlamda öncelikle Sefarad Yahudilerinin Osmanlı'daki tarihsel süreçleri ve bununla paralel olarak geç Osmanlı dönemi tiyatrosu içinde oluşturdukları teatral alanın nasıl konumlandığı ele alınır. Bu tarihsel ve teatral zemin üzerinde aidiyet, diasporik bilinç, travma ve tarihselleştirme olguları, kimlik kurucu süreçler olarak tiyatro pratiklerinde edindikleri işlevler bakımından tartışmaya açılır. Çalışmanın birincil kaynak zeminini, döneme ait Ladino oyun metinleri ile Osmanlı Yahudi basınında yer alan süreli yayın malzemeleri oluşturur. Bu kaynaklar üzerinden yürütülen analiz, kimliğin ve kimliği kuran bileşenlerin anlatı yapıları, çeviri stratejileri ve dramaturjik düzenlemeler aracılığıyla eserlerde nasıl üretildiğini gösterir. Aynı zamanda kimliğin, belirli biçimsel tercihler üzerinden işleyen, öznelliği düzenleyen ve siyasal meşruiyet üreten bir yapı olarak kurulduğu ortaya konur. Bu çerçevede, kimlik merkezli teatral yapıların, anlam üretimini biçimsel işleyişten uzaklaştırarak kimlik kategorilerine bağlayan ve bu nedenle kendi biçimsel üretim koşullarını perdeleyen bir dolayıma dönüşebileceği ileri sürülür.