Üniversite Kütüphanelerinde Mekansal Memnuniyetin Kullanıcılar Üzerinden İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İÇ MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM SEDEF CEBECİOĞLU
Danışman: Hatice Umut Tuğlu Karslı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kütüphane mekanları araştırma, bilgi toplama, öğrenme imkanlarını barındıran, toplumun gelişmesine katkı sağlayan ve bilgi alışverişine olanak veren hacimlerdir. Bu mekânlar, araştırma ve öğrenme fonksiyonlarının yanı sıra toplum için bir sosyalleşme platformu olarak da hizmet veren kamusal alanlardır. Bilgi çağında değişen öğrenci profili, bireyselleşen öğrenme biçimleri ve dijital teknolojilerin artan etkisi; üniversite kütüphanelerinin yalnızca bilgiye erişim mekânı olmasının ötesinde, esnek, çok işlevli ve kullanıcı odaklı mekânsal çözümler sunmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, yeni nesil akademik kütüphanelerin fiziksel çevresi, kullanıcıların hem bireysel hem de kolektif öğrenme süreçlerine uygun biçimde yeniden düşünülmelidir. Çalışmanın amacı, bilgi çağında üniversite kütüphaneleri için kullanıcı odaklı ve kanıta dayalı iç mekân tasarım stratejileri geliştirebilmek hedefiyle üniversite kütüphane kullanıcılarının mekânsal özelliklere ilişkin memnuniyet ve önem düzeylerinin belirlenmesi ve düşük performans gösteren ve geliştirilmesi gereken mekânsal özelliklerin ortaya konulmasıdır. Bu bağlamda, tezin ilk bölümlerinde kütüphane kavramı ele alınarak, kütüphanelerin tarihsel gelişimi, türleri ve üniversite kütüphanelerinin tanımı ile bu yapılar üzerindeki mekânsal dönüşüm süreci irdelenmiş; kullanıcı memnuniyeti ve mekânsal performans kavramları açıklanmış; mekânsal memnuniyetini etkileyen faktörler ele alınmıştır. Literatür taramasını takiben, belirlenen mekânsal parametreler çerçevesinde kütüphane tasarımında "erişebilirlik ve yön bulma, esneklik, çeşitlilik, işlevsellik, iç mekân atmosferi ve mekânsal konfor kalitesi" gibi tasarımsal unsurlar birer alt başlık altında incelenmiştir. Son bölümde İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Kütüphanesi özelinde yürütülen alan araştırmasına yer verilmiştir. Araştırmada, nitel ve nicel veri toplama teknikleri bir arada uygulanmıştır. Nitel veriler, kütüphanenin mevcut mekânsal özelliklerini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilen betimsel analiz, araştırmacı tarafından tutulan gözlem notları ve mekânın fiziksel özelliklerini belgeleyen fotoğraflar yoluyla toplanmış; bu doğrultuda mekânın mevcut durumu değerlendirilmiştir. Nicel veriler ise kullanıcıların mekânsal memnuniyet ve önem düzeylerini belirleyerek mekânsal performansı ölçmek amacıyla hazırlanan anket aracılığıyla elde edilmiş ve SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Anket verilerinin analizi kapsamında tanımlayıcı istatistikler oluşturulmuş, kullanıcıların mekâna ilişkin önem ve memnuniyet düzeyleri arasındaki farklar gap analizi ile analiz edilmiş ve iyileştirilmesi gereken mekânsal özellikler tespit edilmiştir. Buna ek olarak, mekânsal memnuniyet düzeyini oluşturan mekânsal parametrelerin kullanıcıların genel memnuniyet düzeyi ile olan ilişkisi korelasyon analizi yoluyla incelenmiş ve mekânsal memnuniyetin genel memnuniyetle anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Çalışma, üniversite kütüphanelerinde mekânsal memnuniyeti kullanıcı geri bildirimleri üzerinden ele alarak kütüphane mekânlarının fiziksel ve işlevsel performansı konusunda alan literatürüne sağladığı katkının yanı sıra, kütüphanelerde mekânsal performansın iyileştirilmesi noktasında iç mimarlara, mimarlara, kütüphane yöneticilerine ve eğitimcilere pratik katkılar sağlamayı ve gelecekteki tasarım yaklaşımlarına yönelik farkındalık yaratmayı hedeflemektedir.