MARMARA DENİZİ'NDEKİ PİNA TÜRLERİ (Mollusca: Bivalvia: Pinnidae): DAĞILIMI, BİYO-EKOLOJİSİ GÜNCEL DURUMLARI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, DENİZ VE İÇSU KAYNAKLARI YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ORHUN HİSLİ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Bayram Öztürk
Eş Danışman: Senem Çağlar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu doktora tezi, Akdeniz–Karadeniz geçiş özelliği taşıyan Marmara Denizi'nde Pinnidae türlerinin (Pinna nobilis, Pinna rudis ve Atrina fragilis) güncel dağılımını, popülasyon yoğunluğunu, demografik yapısını ve ölüm oranlarını belirlemek amacıyla 2022–2024 yılları arasında 47 istasyonda yürütülmüş ve toplam 19.200 m² alan taranmıştır. Pinna nobilis 0–10 m, A. fragilis ise 18–32 m derinlik aralığında örneklenmiştir. Örneklemeler, SCUBA dalışları yardımıyla doğrusal transekt yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bireyler yerinden çıkarılmadan in situ morfometrik ölçümler alınmış, değerlendirmeler demografik sınıflar (juvenil, genç-erişkin, erişkin) ve canlı/ölü bileşimi üzerinden yapılmıştır. Sonuç olarak Marmara'da Pinnidae familyasına ait iki tür P. nobilis ve A. fragilis tespit edilmiştir. Pinna nobilis 25 istasyonda toplam 2.229 birey (1.425 canlı, 804 ölü) ile kaydedilmiştir. Türün ortalama yoğunluğu 23,2 birey/100 m² olup Edincik'te bu değer 155,25 birey/100 m²'ye ulaşmıştır. Ortalama ölüm oranı %26,1 olarak hesaplanmış ve istasyonların 16'sında düşük (≤%35), 5'inde orta (%35 %95) mortalite saptanmıştır. Atrina fragilis ise 8 istasyonda toplam 461 birey (327 canlı, 134 ölü) ile belirlenmiştir. Ortalama yoğunluğu 14,4 birey/100 m² olan tür, Balıkçı Adası'nda 46 birey/100 m² yoğunluğa çıkmıştır. Ortalama ölüm oranı %29,1 hesaplanmış olup, 6 istasyon düşük ve 2 istasyon orta mortalite sınıfında yer almış ve yüksek mortalite sınıfında istasyon bulunmamıştır. Demografik analizler, her iki türde de juvenil sınıfın çoğu istasyonda ya hiç bulunmadığını ya da düşük seviyede kaldığını göstermiştir. Pinna nobilis'te 21 istasyonda erişkin baskın "yaşlanan" bir yapı sergilerken, 8 istasyonda juvenil ve genç erişkin payının arttığı görülmüştür. Atrina fragilis'te ise erişkin baskın yapının belirgin olduğu, juvenil bireylerin yalnızca Yassıada-1'de %5,6 ile sınırlı kaldığı ve 3 istasyonda erişkin oranının %100'e ulaştığı tespit edilmiştir. Toplam 0,060 km²'lik alanın tarandığı 9 istasyonluk trol örneklemeleri sonucunda; 4 istasyonda 60'ı canlı ve 5'i ölü olmak üzere toplam 65 adet A. fragilis bireyi elde edilmiştir. Türün en yoğun olarak gözlendiği alan ise ST-8 istasyonu (n=46) olmuştur. Ayrıca Nepinnotheres pinnotheres, ST-8 istasyonundaki 46 bireyin 3'ünde görülerek prevalans %6,5 olarak raporlanmıştır. Bu durum, türün P. nobilis dışındaki konaklarda da bulunabildiğini göstermiştir. Genel olarak bulgular, Marmara Denizi'nin P. nobilis için "sığınak" niteliğinin havza genelinde homojen olmadığını ortaya koymaktadır. Buna karşın, düşük mortaliteyle temsil edilen dirençli alt popülasyonların bölgesel ölçekte önceliklendirilmesi ve ulusal izleme programlarının oluşturulması gerekliliği vurgulanmaktadır.