Serebellar Norodejenerasyonda Örtük Algısal Sekans Öğrenme Becerisinin Yürütücü İşlevler Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Reyhan Deniz Arı

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Çiğdem Ulaşoğlu Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Örtük öğrenmenin yürütücü işlevler üzerindeki etkisi hala tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir. Bu çalışmanın temel amacı örtük olarak edinilen algısal düzenliliklerin kognitif kontrol süreçlerine aktarılıp aktarılamadığını ve bu süreçte serebellumun olası rolünü incelemektir. Araştırmaya 16 spinoserebellar ataksi (SCA) hastası ile 25 sağlıklı katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların kognitif işlevleri Sayı ve Görsel Menzil Testleri, Sembol Sayı Modaliteleri Testi, Wisconsin Kart Eşleme Testi ve Stroop Test ile değerlendirilmiştir. Sekans öğrenmenin kognitif kontrol becerisi üzerindeki etkisini incelemek için bu tez çalışması kapsamında özgün bir deneysel görev geliştirilmiştir. Bu görevde katılımcılara eğitim aşamasında altı basamaklı bir renk örüntüsü örtük biçimde sunulmuş, ardından bu renk sekansı Stroop görevine entegre edilerek kelimelerin mürekkep renkleri üzerinden sürdürülmüştür. Göreve ilişkin randomize ve sekansiyel koşullar karşılaştırılmış; uyaranlara ait yanıt süreleri ile enterferans süreleri ve doğruluk oranları analiz edilmiştir. Bulgular, nöropsikolojik değerlendirmede hasta grubunun enterferans süresi ve tamamlanan kategori sayısı ölçütlerinde sağlıklı kontrollerden daha düşük performans sergilediğini göstermiştir. Deneysel görev incelendiğinde sağlıklı kontrol grubunda sekansiyel koşullarda enterferans süresinin anlamlı düzeyde azaldığı ve inhibitör kontrolü daha düşük olan bireylerin daha yüksek sekans kazancı elde ettiği bulunmuştur. Hasta grubunda ise sekansiyel koşullarda çatışmalı uyaranların doğruluk oranlarında artış gözlenmesine karşın enterferans süresindeki azalma anlamlı düzeye ulaşmamıştır. Elde edilen bulgular, örtük öğrenmenin sağlıklı bireylerde çatışma çözümünde kullanılabildiğini, buna karşılık SCA grubunda bu sürecin sekteye uğradığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma serebellumun örtük olarak edinilmiş bilginin öngörücü biçimde kullanılması ve kognitif olarak bütünleştirilmesinde de rol oynayabileceğine işaret etmektedir.