Doğuşta yaşam beklentisi üzerinde sosyoekonomik değişkenlerin etkilerinin panel veri modelleri ile analiz edilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HARUN YORULMAZ

Danışman: Ergün Eroğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sağlık göstergelerinin en önemli sonuçlarından biri olan doğuşta yaşam beklentisini açıklamak için tüm dünyada oldukça fazla çalışma yapılmıştır. Araştırmalarda genellikle kullanılan regresyon ve zaman serileri analizlerine ek olarak Panel Veri Analizi de sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışmada toplam, erkek ve kadın doğuşta yaşam beklentilerini etkileyen faktörleri tespit etmek amacıyla 107 ülkenin 1991-2013 dönemine ait verileri kullanılarak yatay kesit ve zaman serisi verilerinin bir arada kullanıldığı Panel Veri Analizi modellerinden yararlanılmaktadır. İlk olarak 107 ülkenin tamamı için sabit etkilerle statik panel veri analizi yöntemleri kullanılmaktadır. Daha sonra gelişmişlik seviyelerine göre 3 sınıfa ayrılan ülkeler için havuzlanmış en küçük kareler, tesadüfi etkiler ve sabit etkiler modelleri uygulanmaktadır. Yapılan analizler sonucunda sosyoekonomik değişkenlerin doğuşta yaşam beklentisinin açıklanmasında kullanılabileceği anlaşılmıştır. Kaba ölüm oranı, kaba doğum oranı, ekonomik büyüme ve karbondioksit emisyonunun doğuşta yaşam beklentisi üzerinde negatif etkisi, nüfus artışı, kentli nüfus oranı ve kişi başına düşen milli gelirin ise doğuşta yaşam beklentisi üzerinde pozitif etkisi olduğu tespit edilmiştir. 65 yaş üstü nüfus, kamu ve özel sağlık harcamaları, orman alanı ve yükseköğretim kayıt oranının bölgelere göre doğuşta yaşam beklentisi üzerinde pozitif ya da negatif etkisi olabilmektedir. Ayrıca kaba ölüm ve kaba doğum oranları haricindeki değişkenlerin yine bölgelere göre doğuşta yaşam beklentisi üzerinde etkisinin olmadığı durumlar da görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Panel Veri Analizi, Doğuşta Yaşam Beklentisi, Sosyoekonomik Değişkenler