ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE FOMO VE SOSYAL MEDYA FAKTÖRLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALİME SUVAY EKER
Danışman: Umman Tuğba Gürsoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mobil cihazların gelişmesiyle ve yaygınlaşmasıyla hemen hemen herkes internete anında erişebilir duruma gelmiştir. Böylelikle insanların bilgiye ulaşmada ve bilgiyi paylaşmada internetin sunduğu sanal ortamı kullanması yaygınlaşmıştır. Sosyal medya, kişilerin internet teknolojisini kullanarak arkadaşlarıyla, aileleriyle veya diğer insanlarla etkileşim kurabildiği, kendileri ile ilgili içerikler paylaşabildiği dijital bir ortamdır. Öte yandan sosyal medya farklı şirketlerin ürün ve hizmetlerine müşteri bulabildiği, markalarını tanıtma fırsatı bulabildiği dijital bir pazar haline dönüşmüştür. Sahip olduğu bu özellikler ile sağladığı birçok avantaj sayesinde sosyal medya insanların günlük yaşamında önemli bir yer tutmaktadır. Paylaşılan her bir fikir, olay veya etkinliğin gerçek zamanlı olması kullanıcıların sık sık sosyal medyalarını kontrol etmesine veya sürekli çevrimiçi kalmalarına neden olmaktadır. Dolayısıyla sosyal medyadan uzak kalmak kişilerin gelişmelerden mahrum kaldığı hissini meydana getirerek bir fobi olarak karşımıza çıkmaktadır. Sosyal ortamdaki gelişmeleri kaçırma korkusu olarak ifade edilen FoMO (Fear of Missing Out) sosyal medya ile hayatımıza giren fobilerden biridir. Bu çalışmada FoMO'nun sosyal medya bağımlılığı, plansız satın alma davranışı, haset ve gıpta ile arasında bir ilişki olup olmadığı Yapısal Eşitlik Modellemesi yöntemi kullanılarak araştırılmıştır. Üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilen çalışmada aynı zamanda FoMO'nun demografik özelliklere göre ve sosyal medya kullanım faktörlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı Mann Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testinden faydalanılarak araştırılmıştır. Alınan sonuçlar FoMO'nun sosyal medya bağımlılığı, plansız satın alma davranışı, haset ve gıpta arasındaki ilişkiyi doğrulamıştır. Bunun üzerine FoMO'nun sosyal medya bağımlılığı ile plansız satın alma davranışı arasındaki ilişkide aracılık rolü incelenmiş ancak FoMO'nun aracılık rolünün olmadığı tespit edilmiştir. Daha sonra sosyal medya bağımlılığının, FoMO üzerindeki etkisi doğrulanmıştır. Devamında ise sosyal medya bağımlılığının FoMO ile arasındaki ilişkide haset ve gıptanın aracılık rolü incelenmiş, hasetin ve gıptanın bu ilişkide aracılık etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Modelin diğer bir boyutu olan haset ve gıptanın plansız satın alma üzerindeki etkisi incelenmiş ve aralarındaki ilişki doğrulanmıştır. Devamında da daha önce FoMO'nun plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisinin doğrulanmasıyla haset ve gıptanın bu ilişkide dolaylı etkisinin olup olmadığı incelenmiş, alınan sonuçlar hasetin ve gıptanın dolaylı etkiye sahip olmadığını göstermiştir. Katılımcıların demografik özelliklerine göre FoMO'nun farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmesinden elde edilen sonuçlarda ise FoMO düzeyinin cinsiyet, yaş, medeni durum ve aylık ortalama gelire göre farklılık gösterdiği öğrencilerin okudukları sınıf seviyesine ve gelir kaynağına göre farklılık göstermediği saptanmıştır. Katılımcıların sosyal medya kullanım faktörlerine göre FoMO düzeylerinin farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi ile elde edilen sonuçlarda ise FoMO'nun yalnızca sosyal medyada geçirilen süreye (bir günde) göre farklılık gösterdiği, kullanım süresi, takipçi sayısı, paylaşım sıklığı ve beğeni sayısına göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Medya, FoMO, Plansız Satın Alma Davranışı, Yapısal Eşitlik Modellemesi