Kara hardal (Brassica nigra) bitkisinde bakır stresiyle iliskili bazı genlerin anlatımsal profillemesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASEMİN YILDIZHAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gül ÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Topraktaki ağır metal kirliliğini ortadan kaldırmak için çevreye zararlı ve oldukça pahalı olan fiziksel arıtım (remediyasyon) teknolojileri yerine bitkiler kullanılmakta ve bu teknolojiler "Fitoremediyasyon Teknolojisi" olarak adlandırılmaktadır. Bazı bitkiler ağır metal detoksifikasyonu ile ilişkili potansiyel mekanizmalara sahip olduğundan metal stresi altında canlılıklarını sürdürebilmektedir. Ağır metal toleransı ve birikimi ile ilgili mekanizmaların daha iyi anlaşılmasında bu bitkilerde yapılan moleküler çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada fitoteknolojik yaklaşımların geliştirilmesi ve daha etkin hale getirilmesi için ağır metal metabolizmasındaki düzenleyici mekanizmaların belirlenmesi hedeflenmiştir. İlgili mekanizmalarda yer alan bazı genlerin bakır (Cu) stresi altında oluşan anlatım farklılıkları detaylı olarak incelenmiştir. Bu kapsamda kara hardal (Brassica nigra L.) bitkisinin, temel ağır metal kirleticilerden biri olan bakıra karşı gösterdiği tepkiler, farklı deneysel yaklaşımlarla analiz edilmiştir. Bitkiler için yaşamsal bir element olan, ancak fazla birikimi toksik etki oluşturan Cu, düşük konsantrasyonlarda (25 ve 50 µM CuSO4) 72 saat boyunca farklı ekotiplere uygulanmıştır. Yüksek bakır içeren topraklarda kolaylıkla yetişebilen, Diyarbakır ili civarından toplanan Brassica nigra bitkisinin bu metale karşı toleransı, aynı bitkinin farklı ekotipleriyle (CGN06625 ve CGN06626, Etiyopya kökenli) karşılaştırılmıştır. Ekotiplerin kök, gövde ve yapraklarında bulunan Cu miktarları ICP-OES (İndüktif Eşlenmiş Plazma-Optik Emisyon Spektrometre) tekniği kullanılarak belirlenmiş ve Diyarbakır ekotipinin diğer ekotiplere nazaran Cu stresine karşı toleransının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, yapılan istatistiksel analizlerle sonuçların kendi içinde anlamlı olduğu doğrulanmıştır. Brassica nigra' nın Cu stresi altında kök dokusunda farklı anlatım yapan genlere ait mikroarray verileri temel alınarak, ağır metal metabolizması ve metal homeostazisi ile ilişkili olan 23 adet gen tespit edilmiştir. Bu genlerden seçilen 8 tanesinin doğrulama çalışmaları, daha güvenilir bir metot olan kantitatif RT-PZR (Ters Yazılım Polimeraz Zincir Reaksiyonu) analizi ile yapılmıştır. Toleranslı olan ve olmayan ekotiplerin kök, gövde ve yaprak dokularında bu genlerin, farklı konsantrasyonlarda Cu stresi altındaki mRNA anlatım profilleri detaylı olarak incelenmiştir. Genlerin anlatımlarında tespit edilen bu farklılıklar, bitkilerde Cu metabolizmasıyla ilişkili yolakların aydınlatılmasına ve fitoremediyasyon amaçlı transgenik çalışmalara önemli katkılar sağlayacaktır.