Post-Bizans Dönem İkonografisinde Kanatlı Betimlenen Vaftizci Yahya Figürü


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Işık Eflan Tınaz

Danışman: Serap Yüzgüller

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, teolojik alt yapısı 7. yüzyıla dayanan ve Post Bizans dönem içinde yoğun olarak üretilmiş Kanatlı Vaftizci Yahya betiminin ortaya çıkış sürecini ve gösterim biçimlerini ikonografik yöntem çerçevesinde inceleyen üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Hıristiyan ikonografisindeki Vaftizci Yahya betimleri Yeni Ahit'teki yaşamöyküsü ve misyonu bağlamında sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmada Yeni Ahit'in kronolojik dizgesine sadık kalınarak Yahya'nın yer aldığı sahneler ele alınmış, yaşamöyküsel anlatının dışında kalan ve misyonuyla sahnede yer aldığı temalar ayrı bir başlık altında gruplandırılmıştır. Ayrıca tekil bir figür olarak resimlendiği betimler de bu bölümün kapsamı içine alınmıştır. Vaftizci Yahya'nın misyonu ve kimliğinin dinbilimsel açıdan ele alındığı ikinci bölümde, Vaftizci Yahya'nın kanatlı olarak betimlenişinin dinsel literatürdeki referansları ve yorumları üzerine odaklanılmıştır. Vaftizci, Çileci, Haberci-Müjdeci, Kutsal Aracı ve Martir kimlikleri ayrı başlıklar altında ayrıntılı biçimde kutsal metinlerden alıntılarla ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde, Post Bizans Dönem resim programında yeni temaların ortaya çıkışı ile kanatlı Vaftizci Yahya betiminin anıtsal resim öğesi olarak kullanıldığı üç farklı coğrafyadan örnek incelenmiştir. Sırbistan, Rusya ve Kapadokya bölgelerinde tespit edilen freskler, söz konusu coğrafyaların özgün Hristiyanlık anlayışı, Bizans sanatı ile etkileşimleri ve birbirleriyle siyasi ilişkileri bağlamında değerlendirilmiştir. Kanatlı Vaftizci Yahya betimlerinin duvar resmi dışındaki ve özellikle de geç dönem örneklerini oluşturan Rus ve Girit ikonlarının ele alındığı bu bölümde, ikon üretimine ilişkin genel değerlendirmelerin ardından seçilen örneklerin betimlenme biçimleri ikonografik yaklaşımla çözümlenmiştir. Anahtar kelimeler: Vaftizci Yahya, Kanatlı Yahya Figürü, Post Bizans,İkonografi, Bizans Sanatı.