Mustafa b. Ömer el-Üsküdârî'nin (Ö.1093/ 1681) Şerhu'l- Münakkahâti'l-meşrûha isimli eserinin tahkiki
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KHADEEJEH ALRAWASHDEH
Danışman: HATİCE ARSLAN SÖZÜDOĞRU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Arap belâgati, her biri dilde kullanılan ifade ve manaları inceleyen üç alt kısımdan oluşur. Bunlar meânî, beyân ve bedî ilimleridir. Teze konu olan Mustafa b. Ömer el-Üsküdârî'nin (ö. 1093/1681) Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha adlı eserinin tahkik ve incelenmesi kapsamında belâgat ilminin bahsi geçen bölümleri ele alındı. Zira müellif bu eserinde, ilim talebelerinin işini kolaylaştırmak için, bahsi geçen üç belâgat ilmini şerh edip daha basit hale getirmeyi amaçlamıştır. Üsküdârî'nin bu eseri esasen Ayşî Mehmet Efendi'nin (ö. 1016/1607) el-Münakkahâtü'l-meşrûha adlı çalışmasının şerhidir. Bu araştırmanın temel amacı Üsküdârî'nin belâgat ilmine katkılarını tespit ve tahlil etmektir. Bu amaçla Üsküdârî'nin Şerhu'l-Münakkahâti'l-Meşrûha adlı eseri tahkik edildi, içeriği ve yöntemi bakımından analiz edilip özellikle Osmanlı belâgat çalışmaları içerisindeki yeri gösterilmeye çalışıldı ve belâgat sahasındaki araştırmacıların istifadesine sunuldu. Tez bir giriş, üç bölüm ve bir sonuç şeklinde düzenlenmiştir. Girişte tezin genel çerçevesi ortaya konmuş ve hedefi açıklanmıştır. Birinci bölüm, Arap belâgatinin tarihi ve önde gelen belâgatçileri ve Üsküdârî'nin hayatı ve eserlerinin incelenmesi olmak üzere iki alt başlıktan oluşmaktadır. İkinci bölüm, Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha'nın çeşitli yönleriyle tahliline ayrılmıştır. Bu çerçevede özellikle Üsküdârî'nin metinde takip ettiği yöntem üzerinde durulmuş, ayrıca tahkik çalışmasının genel çerçevesi ve yöntemi açıklanmıştır. Üçüncü bölüm ise tahkikli metin kısmıdır. Bu bölümde Şerhu'l-Münakkahâti'l-meşrûha'nın nüshaları mukabele edilme suretiyle orijinal haline en yakın, eksiksiz ve hatasız bir metin oluşturulmaya çalışılmış, diğer bir deyişle ilmi usullere göre metnin tahkiki gerçekleştirilmiştir. Anahtar kelimeler: Belâgat, Meânî, Beyân, Bedî, Mustafa el-Üsküdârî, Celeb Mustafa, Şerhu'l-Münakkahât.