Yenikapı 6 batığı'nın bozulma nedenlerinin araştırılması ve konservasyon önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA VE ONARIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE PAMUK
Danışman: Ufuk Kocabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yenikapı Marmaray ve Metro inşaat alanlarında 2004 yılında başlayan arkeolojik kazılar 2014 yılında tamamlanmıştır. Kazı alanında mimari kalıntılar ve binlerce buluntu ile birlikte MS 5.-11. yy arasına tarihlenen 37 adet gemi kalıntısı ortaya çıkmıştır. Yenikapı dünyada en fazla batık gemi kalıntısına sahip kazıdır. Bulunan batıklar gemi yapım teknolojisi ve bu teknolojinin gelişimi bakımından eşsiz bilgiler sunmaktadır. Ayrıca bu kazı Türk bilim insanları tarafından karada gerçekteştirilen ilk tekne ve gemi arkeolojisi çalışmasıdır. 31 adet batığın belgeleme, kaldırma ve konservasyon çalışması "İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Anabilim Dalı"nda Prof. Dr. Ufuk Kocabaş başkanlığında yürütülmektedir. Koruma ve onarım çalışmaları tamamlandıktan sonra batıkların kurulacak bir müzede sergilenmesi planlanmaktadır. Yenikapı 6 batığı, MS 10. yüzyıla tarihlendirilen küçük bir ticaret veya balıkçı teknesi olarak tanımlanmaktadır. Yenikapı batıkları Theodosius Limanı'nın dolmasıyla birlikte yüzyıllar boyunca ıslak toprak altında kalmıştır ve bu koşullardaki ahşaplar "suya doymuş ahşap" olarak nitelendirilmektedir. Ahşap yapısında gömülü kaldığı süre boyunca çeşitli sebeplerle bozulmalar meydana gelmektedir. Bozulmanın tip ve boyutu konservasyon malzemesinin seçilmesinde önemli bir unsurdur. Bu sebeple ahşapların bozulma durumunun tespitinde ileri teknik, kimyasal ve mikroskobik analizler gerçekleştirilmektedir. Bu tez kapsamında Yenikapı 6 batığına ait suya doymuş ahşaplar incelenmiş ve bozulma meydana getiren sebepler araştırılmıştır. 62 adet ahşap örneği üzerinde gerçekleştirilen cins/tür tayini çalışması sonucu 22 adet kestane, 29 adet meşe, 7 adet gürgen, 2 adet kavak ve 2 adet ceviz ağacı odunu teşhis edilmiştir. 23 adet ahşap örneği üzerinde gerçekleştirilen maksimum su içeri tespiti sonucu Umax değerleri meşelerde ortalama 824, kestanelerde ortalama 661 ve gürgenlerde ortalama 843 olarak hesaplanmıştır. Ahşapların hepsi birinci seviye bozulmuşluk durumundadır. Ahşapta meydana gelen bozulmuşluğun başlıca sebebi ise mikrobiyolojik etmenlerdir. 6 adet ahşap örneği üzerinde gerçekleştirilen hh-XRF analizi sonuçlarında %0,74-3,85 arası değişken oranlarda demir (Fe), %5,46-7,26 arası değişken oranlarda kükürt (S) ve %3,65-9,75 arası değişen oranlarda kalsiyum (Ca) elementleri tespit edilmiştir. Eldeki veriler değerlendirilerek Yenikapı 6 batığı için PEG ile konservasyon yöntemi önerilmiştir.