YÜKSEKÖĞRENİMDE DİJİTALLEŞMENİN UZAKTAN ÖĞRENİME ETKİLERİ


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP EKİN BAL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): CEYHAN KANDEMİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dijitalleşme modern çağın gerçeklerinden biridir. Bu çağın ve getirdiği yeniliklerin, bireyler üzerindeki kapsamlı etkisinin göz ardı edilmemesi gereklidir. Bu tez çalışmasının amacı, dijitalleşmenin, bireyler ve gelişim süreçleri üzerindeki etkisini, çağımızın değişen iletişimsel yapısı ve bireylerin tercihleriyle birlikte ele almaktır. Farklı çevresel koşullarda doğarak farklı özelliklere sahip olduğu kabul edilen bireylerin, dijitalleşen dünyada farklılaşması ve bu farklılaşmanın içeriği tartışılarak birey olmanın yeni anlamları üzerinde durulmak istenmiştir. Çalışma bu anlamda, iletişim süreçlerindeki değişimlerin bireylerin dünyasındaki yansımalarına odaklanarak, iletişim ve kişilerarası ilişkiler alanlarını kapsayacak bir 'teknoloji ve birey' tartışması yürütmek istemektedir. Modern toplumların en önemli kurumlarından olan eğitim, kurumlarıyla bir hizmet alanı olduğu kadar toplumsal bir süreçtir. Eğitim alanı toplumsal koşullara bağlı olmakla birlikte onu dönüştürme gayretindedir. Gelişen yakınsak teknolojiler, gelişmekte olan ülkelerde kurumları değiştirmiş, birçoğunun yeni bir yapılanma içerisine girmesine yol açmıştır. Eğitim, bu dönüşümün içerisindeki kurumlardan yalnızca önemli birisidir. Bugün, Türkiye gibi hem gelişmekte olan hem de nüfusun devamlı artış gösterdiği ülkelerde, uzaktan eğitim sisteminin, eğitim gereksiniminin önemli bir kısmını karşılayabileceği bir gerçektir. Uzaktan eğitim, günümüzün yakınsak teknolojileri ile eğitimi aynı zemine taşımakta, zamana/mekâna bağlı kalmadan, eşzamanlı/eşzamansız eğitimi olanaklı kılmaktadır. Yalnızca uzaktan erişimli bir sisteme bağlı olarak ders içerikleri, tahrip olmadan takip edilebilmektedir. Uzaktan eğitim dijitalleşmenin yarattığı değişimin en görünür yüzlerinden biridir. Bu nedenle çalışmada, örgün ve uzaktan eğitim öğrencilerinden oluşan bir örneklemle anket çalışması yürütülmüş, uzaktan eğitimdeki öğreniciler ile örgün eğitim öğrenicileri üzerinden, dijitalleşmenin kapsayıcı toplumsal etkileri karşılaştırılmak istenmiştir. Çalışma, uzaktan eğitim öğrencilerinin diğer araştırmalar referans alınarak, dijital okuryazarlık anlamında, örgün eğitim öğrencilerine göre daha yetkin oldukları varsayımı üzerine kurulmuştur. Zaman ve koşullar çerçevesinde, farklı çevresel etkilerle tanımlanan kuşaklar arasında X, Y, Z kuşakları tanımlanmış ve öğreniciler ile öğreticilerin ağırlıklı olarak farklı kuşaklardan oldukları düşünülerek, sorular sınıflandırılmıştır. Öğreticilerin ağırlıklı X, öğrenicilerin ağırlıklı Y ve Z kuşağından oldukları gözlenmiştir. Hipotezler, bu gözlem üzerinden giderek, kuşak farklılıklarını içerecek şekilde hazırlanmış olup, bu farkların olumlu/olumsuz etkileri araştırılmaya çalışılmıştır. Sorular, uzaktan/örgün eğitim öğrenicilerinin mevcut eğitimlerindeki uygulamalı/teorik derslerde aldıkları verimi ölçmeye, örgün/uzaktan sistemindeki farklılıkları tespit etmeye yönelik hazırlanmış, anket, öğretici ve mevcut materyallerin ne derece ihtiyaca karşılık verebildiğine, buna karşılık ihtiyaçlar giderilmediğinde, hangi ek yöntemlere başvurulduğuna değinmiştir. Anket bu amaçla, öğrenicilerin hangi dijital araçlardan ek olarak faydalandıklarını ve bu dijital araçların hangi ders içeriklerine ek olarak sunulmakta olduğunu tespit etmek istemiş ve son olarak, öğrencilerin iletişim tercihlerine değinerek, hangi iletişim araçlarını tercih ettiklerini sorgulamıştır. Çalışma, yeni teknolojilerin kullanımının uygulamalı ve teorik dersler açısından önemli farklar temsil etmediği, geleneksel öğreticinin öğrenim sürecindeki baskın rolünün sanıldığı kadar değişime uğramadığı, öğreticilerin öğrenciler açısından hala güvenilir kaynaklar olduğu; dijital yerli ve dijital göçmenlerin ise bu anlamdaki beklentilerinin beklenildiği gibi farklılaşmadığı tespitleriyle sonlandırılmış olup, hipotezlerin tamamının doğrulanmadığı bulgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Uzaktan Eğitim, Dijitalleşme, Dijital Kuşak