Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Mahur Beste Romanı Üzerine Bir Söylem Analizi


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Çağla Anılmış Soydemir

Danışman: Nuri Sağlam

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk kültür dairesine hem Şark'ın hem de Garp'ın düşünsel perspektiflerine hâkim bir estet-şair olarak giren Ahmet Hamdi Tanpınar kaleme aldığı her metninde kendisinden başkalarına yahut başkalarından kendisine doğru birçok bakımdan çözülen, derinleşen ve hatta giriftleşen nitelikli bir dil evreni yaratmıştır. Öyle ki onun 1944 yılında Ülkü'de tefrikasına başlanan Mahur Beste adlı romanı da esasen bu çok katmanlı dil evreninde estetize edilmiş tüm başat meselelerin bir yolculuk imgesinde mahfuzuna tekabül eder. Biz de çalışmamızda Mahur Beste'den açılan yolculuk imgesinin tüm katmanlarını yüzeye çıkarmak ve hangi meselelerin bu yolculuğa bir durak olarak yerleştirildiğini söylem analizi vasıtasıyla somutlaştırmak maksadını taşıdık. Dolayısıyla ilkin söylem kavramını ve bu kavramla ilintili tüm bileşenleri irdeledikten sonra başvurabileceğimiz analiz ilkelerini haritalandırmayı tercih ettik. Ardından bu haritalandırmayı göz önünde bulundurarak Mahur Beste'nin her bir bölümü için müstakil başlıklar açıp yolculuk imgesinde mahfuz tüm meseleleri Tanpınar'ın ustalıkla inşa ettiği dil tasarrufları eşliğinde yüzeye çıkardık. Mahur Beste'nin son düğümü mahiyetindeki Behçet Bey'e Mektup'u da ayrı bir bölümde, üç farklı katmanda çözümleme yoluna gittik. Sonuç, dildeki hüneri nadiren aşılabilecek bir yazar olarak Tanpınar'ın, Mahur Beste'yle Şark'ı, yalnızca kendisinin tamamlayabileceği bir yolculuğa davet ettiğiydi.