Modern insan haklarına postmodern eleştiriler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEREN TOPALOĞLU ŞİMŞEK

Danışman: Nedim Yıldız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, modern insan haklarına yöneltilen postmodern eleştirileri felsefi bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, modern insan haklarının kökeni ve gelişim süreci, özellikle doğal haklar kuramı çerçevesinde ele alınacaktır. Böylece insan haklarının modern dönemde nasıl kavramsallaştırıldığı ve meşruiyetini hangi felsefi temellerden aldığı tartışılacaktır. Ardından postmodern dönemde ortaya çıkan insan haklarının teori ve pratik uyumsuzluğu, evrensellik iddiası, bireycilik, büyük anlatı ve feminist eleştiriler gibi gibi çeşitli eleştiriler ve sorgulamalar açıklanacaktır. Bu bağlamda, insan haklarının felsefi kavrayışı ortaya konduktan sonra, Alain Badiou, Hannah Arendt, Costas Douzinas ve Seyla Benhabib'in yaklaşımları ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Badiou'nun Lacancı psikanaliz ve kötülük kavrayışıyla temellendirdiği eleştirisi, Arendt'in "haklara sahip olma hakkı" formülasyonu, Douzinas'ın hakların politik işlevine dair çözümlemeleri ve Benhabib'in evrenselcilik ile Arendt'ten ilhamla geliştirdiği "haklara sahip olma hakkı'' yorumu incelenecektir. Bu tartışmalar, insan haklarının felsefi düzlemde yalnızca hukuksal ya da politik bir kategori değil, aynı zamanda hakların anlamı, insanın neliği ve evrensel değerlerin kavrayışlarıyla ilişkili daha geniş bir problem olarak ele alınabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, tez, modern insan haklarının tarihsel ve kuramsal temelleriyle postmodern dönemde karşılaştığı eleştiriler arasındaki gerilimi açığa çıkarmayı, böylece insan hakları düşüncesini felsefi bağlamda yeniden değerlendirmeyi hedeflemektedir.