Sosyal mesafe kurgu seviyesi ve bilişsel kapalılık ihtiyacının ahlaki temel ihlallerinde kullanılan ahlaki kayıtsızlık mekanizmaları üzerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM KARACAN
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, bireylerin ahlaki temellerin ihlallerine verdikleri tepkilerde sosyal mesafe ve bilişsel kapalılık ihtiyacının rolünü incelemektir. Ahlaki Temeller Kuramı (Haidt, 2007) çerçevesinde, bireyselleştirici ve bağlayıcı temellerin ihlaline yönelik meşrulaştırma düzeyleri deneysel bir desen kullanılarak incelenmiştir. Bu çerçevede yakın koşuldaki kişilere kıyasla uzak koşuldaki kişilerde, bağlayıcı temellerin meşrulaştırılma düzeyinin daha düşük olacağı, yakın koşuldaki kişilere kıyasla uzak koşuldaki kişilerde bireyselleştirici temellerin meşrulaştırılma düzeyinin daha düşük olacağı, yakın koşuldaki kişilerde bağlayıcı temellerin bireyselleştirici temellere göre daha fazla meşrulaştırılacağı ve uzak kooşuldaki kişilerde bağlayıcı ve bireyselleştirici temeller arasında bir fark olmayacağı varsayılmıştır. Ayrıca sosyal mesafenin hem bireyselleştirici hem de bağlayıcı temeller üzerindeki etkisinde bilişsel kapalılık ihityacının biçimlendirci rolü olacağı düşünülmüştür. Araştırmanın örneklemini çoğunluğu üniversite öğrencileri oluşturmaktadır (N= 223). Katılımcılara sosyal olarak yakın ve uzak kişiler tarafından gerçekleştirilen farklı ahlaki ihlal senaryolar sunulmuş ve ahlaki meşrulaştırma düzeyleri ölçülmüştür. Hipotezlerin test edilmesi için, SPSS programında t-test, ANCOVA ve Hayess Process Macro eklentisi kullanılarak moderatör regresyon analizi yürütülmüştür. Yapılan analizler sonucunda birinci hipotez doğrulanmış diğer hipotezler doğrulanamamıştır. Bulgular, alanyazındaki çalışmalar ve çeşitli kuramlar çerçevesinde tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ahlaki kayıtsızlık, ahlaki temeller, sosyal mesafe kurgu seviyesi, bilişsel kapalılık ihtiyacı