Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ve Vergi Düzenlemeleri Kapsamında Türev Ürün Sözleşmelerini Değerleme ve Raporlama Yaklaşımı: Reel Sektör ve Mevduat Bankaları Raporlamasına Yönelik Bir Araştırma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Arif AYLUÇTARHAN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Aslı TÜREL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüz ekonomik koşulları dolayısı ile uluslararası faiz ve kur istikrarsızlığı yoğun olarak yaşanmaktadır. Bu şartlar altında reel sektör işletmeleri ve finansal işletmeler hem yurt içi hem de yurtdışı faaliyetlerini istikrarlı ve öngörülebilir şekilde yürütmek ve mevcut şartlar altında spekülatif gelir sağlamak üzere yaygın olarak türev ürün sözleşmeleri kullanmaktadırlar. Bu çalışmada türev ürün sözleşmelerinin değerleme ve raporlanmasına ilişkin olarak Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) düzenlemeleri ile Türk Vergi Mevzuatı düzenlemeleri karşılaştırmalı olarak açıklanmıştır. Türev ürün sözleşmelerinin UFRS'ye göre değerlemesi ve raporlanmasının temelde bütüncül, finansal raporlama bazlı olduğu ve sözleşmelerin kullanım amacının (ekonomik özünün) bu raporlamaya yön verdiği sonucuna varılmıştır. Bu husus vergi mevzuatının işlem bazlı ve diğer hukuki mevzuat kaynaklı sınırlı yaklaşımı dikkate alındığında daha açık olarak anlaşılmaktadır. Çalışma kapsamında yapılan araştırmada 2016 yılında BİST 100 endeksinde yer alan reel sektör şirketleri ile Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankalarının konuya ilişkin finansal tablo dipnotları incelenmiştir. Araştırma verileri daha önce aynı kapsamı esas alarak yürütülen iki çalışma verileri ile karşılaştırmalı olarak analiz edilerek sunulmuştur. Öz olarak hem türev ürün sözleşmelerine taraf olunma oranının arttığı hem de türev ürün sözleşmelerinin kullanım amacına uygun raporlama yapıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Reel sektör işletmelerinin türev ürün sözleşmelerine daha çok riskten korunma amacı ile taraf olurken, mevduat bankalarında amacın daha çok spekülatif olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca türev ürün sözleşmeleri ile ilgili olarak UFRS ve vergi düzenlemeleri dolayısı ile ortaya çıkan geçici farklardan dolayı "Ertelenmiş Vergi" raporlama düzeyinin önemli oranda olduğu tespit edilmiştir.