Kur'ân-ı Kerîm'de teğayyür kavramı (semantik analiz)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Arapça
Öğrenci: ELİF ÖZTÜRK
Danışman: ZİYAD RAVAŞDEH
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'de "teğayyür" kavramı semantik çözümleme yöntemiyle incelenmektedir. Araştırma, "teğayyür" kavramının Kur'ânî bağlamda kazandığı anlam katmanlarını çok boyutlu bir perspektifle ele almakta; kavramın vahiy öncesi tarihsel arka planını, vahiy sürecindeki özgün kullanımını ve vahiy sonrası yorum geleneğinde geçirdiği anlamsal dönüşümü bütüncül bir çerçevede değerlendirmektedir. Bu doğrultuda çalışma, öncelikle vahyin nüzûlünden önceki dönemde "teğayyür" kavramının Arap dilindeki kullanım alanını ve anlam sınırlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda Câhiliye dönemi Arap şiiri, İslâm öncesi Arap dili ve kültürünü yansıtan sözlükler ile ilgili metinler incelenerek kavramın erken dönem dilsel zemini ortaya konulmuştur. İkinci aşamada, "teğayyür" kavramı vahiy süreciyle birlikte eşzamanlı (senkronik) bir yaklaşımla ele alınmış; Kur'ân-ı Kerîm'in kendi iç bağlamı ve Sünnet çerçevesinde kavramın kullanım biçimleri, bağlamsal ilişkileri ve anlamsal sınırları ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Bu inceleme, Kur'ân metninin "teğayyür" kavramına yüklediği anlamın, salt betimleyici bir değişimi aşarak normatif ve yönlendirici bir nitelik kazandığını ortaya koymaktadır. Üçüncü aşamada ise kavramın vahiy sonrasındaki yorum süreci, tefsir literatürü üzerinden art zamanlı (diyakronik) bir bakışla ele alınmıştır. Bu çerçevede müfessirlerin teğayyür kavramını hangi anlam eksenlerinde yorumladıkları, kavramı hangi düşünsel çerçeveler içerisinde konumlandırdıkları ve dönemsel şartların bu yorumlara nasıl yansıdığı tahlil edilmiştir. Çalışmanın teorik çerçevesinde, semantik çözümlemenin temel ilkeleri ortaya konulmuş; anlam kavramı ve anlam türleri ele alınmış; özellikle "teğyîr" ile "teğayyür" arasındaki dilsel ve kavramsal ayrım açıklığa kavuşturulmuştur. Bu ayrım, Kur'ân'da değişim olgusunun edilgen bir süreçten ziyade, insan iradesi ile ilahî sünnet arasındaki ilişki ekseninde anlam kazandığını göstermesi bakımından belirleyici bir öneme sahiptir. Araştırmanın temel problemi, teğayyür kavramının Kur'ân'daki semantik yapısının, hem İslâm öncesi dilsel kullanımlardan hem de vahiy sonrası tefsir geleneğinde ortaya çıkan yorumlardan belirgin biçimde farklılaşmasıdır. Bu bağlamda çalışma, teğayyür kavramının Kur'ân'da; ıslah ve ifsat, temkîn ve tezlîl, istihlâf ve izâle gibi kavramsal karşıtlıklar üzerinden kurulan geniş bir anlam alanı içerisinde konumlandığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede teğayyür kavramı, Kur'ân'ın insan, toplum ve tarih tasavvurunu şekillendiren temel kavramlardan biri olarak ele alınmakta; tebdîl, tahrîf, tezkiye ve fetih gibi ilişkili Kur'ânî kavramlarla birlikte incelenmektedir. Ayrıca peygamberlerin toplumsal dönüşüm süreçlerindeki rolü, teğayyür olgusunun normatif ve yönlendirici boyutunu açığa çıkaracak şekilde değerlendirilmektedir. Araştırma sonucunda, Kur'ân'ın "teğayyür" kavramına klasik sözlük anlamlarını aşan, amaç merkezli ve dinamik bir içerik kazandırdığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle Kur'ânî "teğayyür" anlayışı, bireysel ve toplumsal düzeyde sabit şer'î ilkeler ile tarihsel ve medenî dönüşümler arasında denge kuran özgün bir kavramsal yapı sunmakta; gerek klasik gerekse modern yaklaşımlardan açık biçimde temayüz etmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Kur'ân-ı Kerîm'in "teğayyür" olgusunu ele alış biçiminin, insan sorumluluğu, ilahî sünnet ve toplumsal dönüşüm arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakışla temellendirdiğini ortaya koymakta; "teğayyür" kavramının bireysel, toplumsal ve kozmik düzeylerde sahip olduğu merkezi konumu semantik açıdan temellendirmektedir.