Tunuslu Muhammed es-Senûsî'nin er-Rıhletu'l-Hicâziyye adlı seyahatnamesinde İstanbul ve İzmir izlenimleri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE NUR ŞEKERCİ

Danışman: Ömer İshakoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 1851-1900 yılları arasında yaşamış olan Tunuslu seyyah Muhammed b. Osman es-Senûsî'nin hac farizasını yerine getirmek maksadıyla gerçekleştirdiği seyahatini kaleme aldığı er-Rıhletu'l-Hicâziyye adlı seyahatnamesinde yer alan Osmanlı dönemi İstanbul ve İzmir'i ile dönemin Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'e dair izlenimlerini ihtiva etmektedir. Tunus'un ıslahatçı grubu içinde yer alan Senûsî, ülkesinde Fransız sömürgesi başlayınca 1881 yılında yola çıkarak önce İtalya'ya gidip oradan İstanbul ve İzmir'e gelmiş, ardından da Hicaz'a doğru yola koyulmuştur. İstanbul'da bulunduğu sırada Sultan II. Abdülhamid'in maiyetinde çalışan birçok devlet adamıyla tanışma fırsatı bulan Senûsî'ye, İstanbul'da kalıp Osmanlı yanlısı bir gazete çıkarması yönünde teklifte bulunulmuş ancak o bu teklifi reddetmiştir. Türkiye'de Arap seyahatnameleri alanında muhtelif tarihi dönemlerde Türkleri ve Osmanlı dönemi İstanbul'unu inceleyen çeşitli çalışmalar olsa da Osmanlı Devleti'nin en çalkantılı dönemlerinden biri olan II. Abdülhamid dönemi İstanbul'unu inceleyen yüksek lisans düzeyinde bir çalışma bulunmaması, bu araştırmanın şekillenmesinde en önemli etken olmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde seyyahın yaşadığı dönemdeki siyasi gelişmeleri daha iyi idrak edebilmek adına Osmanlı Devleti ile Tunus ilişkilerinin tarihi seyrine, ikinci bölümde seyyahın hayatına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise seyyahın İstanbul ve İzmir ile Sultan II. Abdülhamid'le ilgili değerlendirmeleri ve bu doğrultuda verdiği tarihî bilgiler yer yer modern çalışmalarla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Seyahatname, Tunus, Senûsî, II. Abdülhamid, Osmanlı, İstanbul, İzmir.