Soğuk Savaş Sonrası ABD Büyük Stratejisinin Harita Söylemine Yansıması: Basra Körfezi Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA TOK
Danışman: Özgün Erler Bayır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez araştırması Soğuk Savaş sonrası dönem Basra Körfezi'nin ABD büyük stratejileri kapsamında kartografik temsillerini ABD Savunma Bakanlığı ve İstihbarat Kurumları tarafından üretilen haritaların sembolik ve retorik boyutları aracılığıyla incelemektedir. Haritalar nesnel, bilimsel ve gerçekliğin tamamıyla kendisi olarak algılanmalarından dolayı güçlü görsel metinlerdir. Bu nedenle de ikna edicidirler. Fakat haritalara ve kartografi tarihine, eleştirel bakış getiren çalışmalar mevcuttur. Bu bakış açısına göre, bilginin her türünde olduğu gibi, coğrafi bilgi de toplumsal değerler ve güç ilişkilerini hem şekillendirir hem de onlar tarafından şekillenir. Bu çalışma, haritalar, harita yapım süreçleri ve ABD büyük stratejisi arasındaki ilişkileri anlamak için ABD'nin resmi Basra Körfezi haritalarına odaklanarak, coğrafi bilginin önemli bir biçimi olan haritaların uluslararası politikadaki rolünü araştırmaktadır. Böylelikle, eleştirel kartografya çalışmalarını Uluslararası İlişkiler disiplini içerisinde anlamlandırmayı hedeflemektedir. Araştırmanın özgün kısmını haritaları inceleme verisi olarak kullanması oluşturmaktadır. Haritalar, belirli bir amaç için üretilmiş mekânın politik temsilleri olarak ele alınmaktadır. Haritaların siyasi boyutuna dikkat çekmek, haritaları gerçekliğin yansıması ve verili materyaller olarak kabul etmeden, alternatif haritalar üretmenin yollarını açmak için gereklidir. Çalışma, haritaların sembolik ve retorik olarak analizinin gerçekleştirilmesi için "harita söylemi" kavramsallaştırmasına başvurmaktadır. Araştırma evrenini temsil edecek örneklem, Soğuk Savaş sonrası Basra Körfezi'ne yönelik ABD dış politika bürokrasisi ve siyasi kurumlarının harita söylemi olarak belirlenmiştir. Veri envanteri ABD Merkezi Haber alma Teşkilatı, Savunma Bakanlığı ve ABD Merkez Komutanlığı tarafından üretilmiş 162 haritadan oluşmaktadır. Kartografik veri, ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi belgeleri, ABD Dışişleri Bakanlığı belgeleri ve Başkanların konuşmalarıyla birlikte analize tabi tutulmuştur. Bu kapsamda tez, uluslararası siyasi sistemde lider rol ile belirli bir bölgenin haritalarındaki söylemler arasındaki ilişkiyi, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana ABD büyük stratejisinin Basra Körfezi haritalarına nasıl yön verdiği örnek olayı üzerinden sorgulamaktadır. Savunma Bakanlığı ve İstihbarat haritalarının, ABD'nin bölgeye yönelik hâkim jeopolitik söylemini nasıl temsil ettiğini analiz etmek için araştırma, eleştirel kartografya ve eleştirel jeopolitik yaklaşımlarından faydalanmaktadır. Görsel veriler olarak haritalar dil tabanlı veriler ile ilişkilendirerek analiz edilmişlerdir. Nitel araştırma yöntemine başvurulmuştur. Gömülü teorinin içerisine söylem analizini dahil eden durum analizi görsel ve metinsel kartografik verinin analizinde kullanılmıştır. Kod sistemi araştırmacı tarafından tümevarım yöntemiyle oluşturulmuştur. Bu araştırma, siyasi coğrafya, uluslararası politika ve teknolojik tasarımlar arasındaki ilişkileri vurgulayarak interdisipliner bir yaklaşım benimsemektedir. İncelenen haritalar, coğrafi bilgi üretimi ve ABD müesses nizamının siyasi gündemi arasında karşılıklı bir ilişki olduğunu göstermektedir. ABD Savunma Bakanlığı ve İstihbarat Kurumlarının Basra Körfezi haritaları İkinci Dünya Savaşı'ndan itibaren ABD büyük stratejisinde kurulan sorumlu liderlik söylemini desteklemektedirler.