ARAP ÜLKELERİNDE İLKÖĞRETİM SEVİYESİNDE OKUTULAN DİN DERSİ KİTAPLARININ İNCELENMESİ: SUUDİ ARABİSTAN, IRAK VE ÜRDÜN ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Felsefe ve Din Bilimleri Bölüm, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Elif Tülekoğlu
Danışman: Mustafa İsmail Bağdatlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde farklı milletlerin istedikleri insan modelini yetiştirebilmek için öğretim faaliyetlerine büyük önem verdikleri görülür. Ülkelerin öğretimde kullandığı materyaller de temelde bu kaygı ile hazırlanmıştır. Ancak öğretimde kullanılan materyaller, istedikleri bireyi yetiştirme kaygısının yanı sıra ülkenin siyasi tarihi, sosyal ve dini yapısı, yönetimin benimsediği siyasi-dinî ideoloji gibi birçok unsurun etkisini de yansıtmaktadır. Son dönemde Arap ülkelerinde yaşanan gelişmeler ve toplumların şekillenmesinde etkili olan unsurlar düşünüldüğünde Arap ülkelerinde yürütülen din öğretimi ve öğretim materyalinin analizi, araştırılması gereken bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Komşu üç Arap ülkesi olan Suudi Arabistan, Irak ve Ürdün İslam'ı erken dönemde kabul etmiş olup günümüzde İslam ülkeleri arasında sayılmaktadır. Bu ülkeler aynı coğrafyayı paylaşsa aynı dili konuşsa, aynı dine inansa da aralarında birçok farklılığın bulunduğu görülmektedir. Bu çalışmada üç Arap ülkesinin siyasi tarihi, sosyal ve dini yapısı, eğitim seviyeleri hakkında bilgi verilerek bu unsurların öğretim materyallerindeki etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu tespit için üç Arap ülkesinin ilköğretim seviyesi dördüncü sınıfta okutulan din dersi kitapları incelenmiştir. Zira bir ülkede din öğretimine ve ders içeriğine yansıyan unsurların etkisini en iyi yansıtabilecek temel materyal devlet tarafından hazırlanan ders kitaplarıdır. Bu araştırmada kuruluş ideolojisi olan Vehhabilik anlayışının Suudi Arabistan'daki her alanın şekillenmesinde olduğu gibi ders kitaplarının inanç konularının anlatımında da etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Suudi Arabistan'ın fıkıh dersi içeriğinde de selefi-Hanbeli fıkhın etkisi ortaya konulmuştur. Irak'ın yakın tarihte bir işgale maruz kalması, bölünmüş bir siyasi yapının ortaya çıkması, kozmopolit bir yapıya sahip olması, mezhepsel kimliklerin kullanılması gibi sosyal durumların ders kitabı hazırlanırken dikkate alındığı tespit edilmiştir. Ürdün'ün ders kitabında inanç ve ibadet konularında keskin bir mezhep eğilimini yansıtmayan, ortak bir anlayışı benimsediği görülmektedir. Ayrıca ülkedeki ulus-devlet anlayışının bir sonucu olarak kitap içeriğinde devlet kurumlarını ve devlet hizmetlerini tanımaya yönelik bilgilerin vurgulandığı tespit edilmiştir.