Birlikte deneyimlenen olaylarda hatırlamalara duyulan güven kararlarının incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA DEMİRKAN
Danışman: DENİZ ATALAY ATA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geçmişi birlikte paylaşmayı ve olaylar üzerine konuşmayı günlük hayatımızın akışı içerisinde sıkça deneyimlediğimiz düşünüldüğünde, belleğin ve belleğimize duyduğumuz güvenin etkileşimli süreçler dahilinde değerlendirilmesi önem kazanmaktadır. Yirmi yılı aşkın bir süredir, ortaklaşa hatırlama paradigmasını kullanan çalışmalar geçmişin paylaşılan yorumu üzerinden alana katkı sağlamaktadır. Anıların dinamik bir şekilde ortaklaşa konuşmalarda oluşturulan etkileşimli bir etkinlik olduğu düşüncesinden hareketle, geçmiş hakkında başkalarıyla olan paylaşımlarımızın hatırlamamızı nasıl etkilediği incelenmektedir. Bu çalışmalarda yalnızca hatırlama aşamasında ortaklaşa süreçlere odaklanılmış olup kodlama aşamasında olayın birlikte deneyimlendiği araştırmaların sayısı ise oldukça azdır. Bu doğrultuda, diğerleriyle birlikte yaşadığımız olaylara ilişkin belleğimize duyduğumuz güvenin, diğerleriyle birlikte mi yoksa tek başımıza yaptığımız bir hatırlama koşulunda mı daha yüksek olacağı sorusuna yanıt aranmıştır. Katılımcı çiftlerin ortak bir amaca yönelik bir olayı birlikte deneyimlemeleri sağlanmış ve sonrasında ortaklaşa ve bireysel yürütülen hatırlama ve güven kararı performansları karşılaştırılmıştır. Güven kararı sürecinde biri ile etkileşim halinde olmanın etkisi iki şekilde değerlendirilmiştir. Biri, ortak bir amaç doğrultusunda güven kararının ortaklaşa verilmesi ile sağlanan etkileşimin etkisi; diğeri ise güven kararlarının bireysel verilmesinin ardından tartışma yoluyla kurulan etkileşimin etkisidir. Mevcut araştırmada kullanılmak üzere iki kişinin kodlama, hatırlama ve güven kararı aşamalarında ortaklaşa çalışmasına imkan tanıyan bir görev tasarlanmıştır. Araştırmanın hedeflerinden biri olan güven kararının gerçekliğini inceleyebilmek için, belleğimize duyduğumuz güven ile hatırlamanın doğruluğu arasındaki uyumu ölçebilmek amacıyla nesne düzeyine erişebileceğimiz paylaşımlı bir hatırlama görevine ihtiyaç duyulmuştur. Ortaklaşa Hikaye Oluşturma-Hatırlama Görevi ile denekler-arası bir desen kurulmuştur. Katılımcılar hepsi-çift (1k), bireysel güven kararı (2k) ve bireysel hatırlama (3k) koşullarına rastgele atanmışlardır. Çalışmaya yaş ortalaması 20,86 (SS = 2,24) olan 120 lisans öğrencisi (78 K, 42 E) katılmıştır. Çiftler birbirlerini tanımayacak ve aynı cinsiyette olacak şekilde eşlenmiştir. Katılımcıların anadilinin Türkçe olması, halihazırda devam eden psikiyatrik ve nörolojik tanı/tedavi öyküsünün olmaması ve geçmişte merkezi sinir sistemini etkileyen herhangi bir ilaç kullanan kişilerin en az 6 ay önce ilacı bırakmış olması kriterleri gözetilmiştir. Ayrıca renk körlüğü ve ileri derecede işitme kaybı olan kişiler dahil edilmemiştir. Araştırma kapsamında katılımcılara çevrimiçi ortamda demografik bilgi formu ve mental muayene için nörolojik ve psikiyatrik değerlendirme soruları sunulmuştur. Ayrıca Depresyon Anksiyete Stres ve Hızlı Beşli Kişilik ölçümü alınmıştır. Yüz yüze gerçekleşen ikinci aşamada Ortaklaşa Hikaye Oluşturma görevinin ardından ara görev olarak sırasıyla Flanker, Görsel ve İşitsel Sayı Dizileri, Benton Görsel Bellek ve Boston Adlandırma testleri uygulanmıştır. Ardından atanılan araştırma koşuluna göre (1k) Ortaklaşa Hatırlama ve Ortaklaşa Güven Kararı, (2k) Ortaklaşa Hatırlama ve Bireysel Güven Kararı, ve (3k) Bireysel Hatırlama ve Bireysel Güven Kararı aşamaları tamamlanmıştır. Hepsi Çift koşuluna atanan katılımcılar için uygulama sonlandırılmış, diğer iki koşuldaki katılımcı çiftler ise bireysel güven kararlarını birlikte incelemişlerdir. Tartışma yoluyla kurulan bu etkileşimin ardından, katılımcılar bireysel güven kararlarındaki değişikliklerini belirtmişlerdir. Bulgular ortaklaşa ve bireysel hatırlama koşulları arasında hatırlama puanları açısından ortaklaşa hatırlama yapan grup lehine farklılık göstermiştir. Belleğe duyulan güvenin hatırlama ve güven kararı aşamalarının tümünün etkileşim halinde gerçekleştirildiği koşulda, etkileşimin en düşük olduğu koşula kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Üstbilişsel isabet açısından ise koşullar arasında farklılaşma olmadığı görülmüştür. Son olarak, etkileşim sonrasında güven kararı puanlarında yapılan değişikliğin yalnızca bireysel hatırlama koşulundaki katılımcılar için anlamlı olduğu bulunmuştur. Bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.