Kiraz Ahmet Hamdi Paşa'nın Mütareke dönemindeki (1918-1922) siyasal faaliyetleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE NUR TUNÇ

Danışman: MURAT AYDOĞDU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

I. Dünya Savaşı sonunda Mondros Mütarekesi imzalandı. Bu dönemde İttihat ve Terakki yönetimi zamanında tasfiye edilen kişiler tekrar sahneye çıktı. Kiraz Hamdi Paşa da bu isimler arasındaydı. İttihatçılar zamanında, rütbesinin yükseltilmesini beklerken emekli edilmişti. Hamdi Paşa, mütareke döneminde ilk olarak Yirminci Kolordu Kumandanı olarak Ali Fuat Paşa'nın yerine atandı ve Eskişehir'de kısa bir süre kalma imkânı buldu. Burada kaldığı sürede İngilizler ve mahalli idare ile ortaklaşa olarak milli harekete karşı birtakım teşebbüslerde bulundu. Eskişehir'den İstanbul'a döndükten sonra, Ekim 1919-Kasım 1922 zarfında, Milli harekete karşı yeterince sert bulunmayan kabinelerin değiştirilmesi için toplantılara katıldı ve tasarlanan kabinelerde kendisine nazırlık verilmesi için uğraştı fakat hiçbir zaman bu hedefine ulaşamadı. İngiliz Muhipleri, Kızıl Hançer, Askeri Nigehban, Anadolu İttihad-ı Vatan Grubu, Necat ve İtila Cemiyeti, Teşkilat-ı Ahmediye ve Zabitan gruplarında bulundu, kimisinin kurucuları arasında yer aldı. Bu dönemde asıl faaliyetlerini ilk olarak resmi bir yapılanma olan İla-yı Vatan Cemiyeti ve daha sonra bunun yer altı uzantısı olarak görülen Tarikat-ı Salahiye çatısı altında yürüttü. Tarikat-ı Salahiye, İslam tarikatı gibi görünüp aynı zamanda Masonik bir görüntü vermeye çalışıyordu ve bu şekilde yapılanmayı benimsemişlerdi. Hamdi Paşa, gerek bu yapılar gerekse diğer faaliyetleri dolayısıyla maddi kazançlar sağlamıştı çünkü esasen faaliyetlerini arkasında göründüğü ideolojiler için değil maddi kazançlar elde etmek için gerçekleştiriyordu. Kiraz Hamdi Paşa, Milli hareketin başarıya ulaşmasıyla İngilizler yardımıyla Romanya'ya firar etti. Yüz Ellilik listeye dahil edildi, gıyaben idam cezası aldı. Romanya'da Tarikat-ı Salahiye çalışmalarını sürdürdü ve daha sonra T.C. için muhbirlik yaptı fakat muhbirliği şüpheli görüldü. Bundan sonra kısa bir süre maddi sıkıntılar çekti ve 1935 yılında Romanya'da vefat etti. Anahtar Kelimeler: Kiraz Hamdi Paşa, İla-yı Vatan, Tarikat-ı Salahiye, Yirminci Kolordu, Yüz Ellilikler, Kuva-yı Milliye muhalifleri.