Yıldız Çini/Porselen Fabrikası

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2009

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Sinem Serin

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Arzu TERZİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

II. Abdülhamid dönemindeki sanayileşme hareketlerinden biri olan Yıldız Porselen Fabrikası, 1894 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Fabrikanın kurulma amacı, saray ve kasırların porselen ihtiyacını karşılamaktır. Aslında daha da önemlisi Sultan Abdülhamid'in başta Sevres olmak üzere Avrupa saraylarına bağlı porselen işletmelerinin bir benzerini Yıldız'da kurdurması ve üretilen porselen eşyaların dünyada, Osmanlı ve Sultan II. Abdülhamid kimliğiyle tanıtılmasıdır.Fabrika idarî ve malî olarak Hazine-i Hassa Nezareti'ne bağlıdır. Giderlerinin tamamı Hazine-i Hassa Nezareti bünyesindeki Emlâk-ı Hümâyûn İdaresi'nin gelirlerinden karşılanmıştır. Sultan Abdülhamid döneminde fabrikanın idarî ve teknik kadrosu oluşturularak teşkilatı tamamlanmış ve Avrupa'daki benzerlerine eş seviyede üretim yapılmıştır. Özellikle fabrikanın teknik kadrosunun büyük bir kısmı, porselen imalinde tecrübe ve bilgilerinden istifade edilmek üzere Fransa'dan getirtilmiştir. Fransa'dan gelen ustalar, yerli çalışanlara porselen imalini öğretmişler ve böylece fabrika bir anlamda okul vazifesi görmüştür. Yıldız Porselen Fabrikası'nda imal edilen mamullerde, yerli toprağın kullanımına mümkün olduğunca itina gösterilmiştir. Ancak fabrikanın ömrü maalesef II. Abdülhamid'in saltanatıyla sınırlı kalmış, Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra istikrarlı bir çalışma devresi geçirememiştir. 1911 yılında Maarif Nezareti bünyesindeki Müze-i Hümâyûn İdaresi'ne bağlanarak tekrar işletilmeye başlanmışsa da, Birinci Dünya Savaşı nedeniyle kapatılmış, müteakiben çok kısa bir çalışma sürecinden sonra ise tekrar kapanarak Cumhuriyet döneminde dahi uzun süre faaliyete geçirilmemiştir. 1959 yılında Sümerbank tarafından işletilmeye başlanan fabrika, halen T.B.M.M. Milli Saraylar'a bağlı olarak faaliyetini sürdürmektedir.