Tedarikçilerin afetlere hazırlık ve müdahale aşamalarında sözleşmeler ve diğer bağlayıcı durumlar nedeniyle karşılaştıkları risklerin yönetimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULAŞTIRMA VE LOJİSTİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK CAN ALTAY
Danışman: Abdullah Okumuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Afetler yüzyıllardır insanların hayatlarını etkisi altına alan, günümüzdeki modern toplumların da başa çıkmak zorunda oldukları doğal ya da doğal olmayan olaylardır. Afetler insanların seyrinde giden hayatlarını, toplumdaki ekonomik ve sosyal hayatı hatta politik istikrarın olmadığı ülkelerde siyasal düzeni sekteye uğratabilecek etkiye sahip olarak ortaya çıkabilmektedir. Dünya çapında birçok ülke bulundukları coğrafyanın doğal şartları veya insani tehditler dolayısıyla farklı afetlere maruz kalmaktadır. Türkiye de bulunduğu coğrafyanın şartları gereği zaman zaman başta deprem olmak üzere sel, heyelan vb. afetler yaşamaktadır. 6 Şubat 2023'te yaşanan ve asrın felaketi olarak isimlendirilen Kahramanmaraş depremi ile afetlerin insan hayatını, ekonomik ve sosyal düzeni ne kadar çok etkilediği yaşanan elim tecrübelerle bir kez daha görülmüştür. Afet yönetiminde alınan tedbirler afetlere hazırlık ile başlamaktadır. Afet gerçekleştikten sonra ise afetin etkilerinin azaltılmasına yönelik müdahale çalışmaları önem kazanmaktadır. Afetlerde müdahalede öncelik insan hayatlarının kurtarılmasıdır. Bununla birlikte, diğer önemli müdahale aksiyonu ise afetzedelerin temel gıda ürünlerine erişiminin etkin ve verimli olarak sağlanmasıdır. Bu çalışmada ana amaç sözleşmeden doğan sorumluluklarının gereği olarak tedarikçilerin afet bölgelerine temel gıda ürünlerini ulaştırma sürecinde karşılaştıkları risklerin birbirleriyle ilişkileri çerçevesinde ana risk olan afetzedelerin ihtiyaçlarının etkin ve verimli olarak karşılanamaması riskini tahmin eden bir modelin geliştirilmesidir. Çalışmadaki alt amaç ise sözleşmeden doğan sorumluluklarının gereği olarak tedarikçilerin afet bölgelerine temel gıda ürünlerini ulaştırma sürecinde karşılaştıkları risklerin özgün olarak belirlenmesidir. Çalışma kapsamında, afetzedelerin ihtiyaçlarının etkin ve verimli olarak karşılanamaması riskini etkileyen riskleri belirlemek için afet yönetimi alanındaki beş uzmanla derinlemesine görüşme yapılmıştır. Daha sonra derinlemesine görüşme sonucunda elde edilen metin Maxqda programına yüklenerek kodlanmış ve nitel analiz sonucunda riskler belirlenmiştir. Nitel analiz sonucunda belirlenen riskler arasındaki ilişkilerden yola çıkarak bir Bayes ağ modeli oluşturulmuştur. Bu aşamada da bulanık mantığa uygun şekilde hazırlanan anket formuyla beş uzmanın görüşleri alınarak risk hesaplamaları yapılmış, GeNIe programı kullanılarak depremin gerçekleşme yeri ve zamanı dört farklı senaryo bağlamında (Şile-Gündüz, Şile-Gece, Küçükçekmece-Gündüz, Küçükçekmece-Gece) düşünülerek nihai risk olan afetzedelerin ihtiyaçlarının etkin ve verimli olarak karşılanamaması riskinin ortaya çıkma olasılığı hesaplanmıştır. Daha sonra her bir senaryo için duyarlılık analizi yapılarak nihai risk üzerinde en çok etkiye sahip riskler tespit edilmiştir. Çalışmada ileri sürülen Bayes ağ modelinin geçerli olup olmadığını anlama amacıyla üç aşamalı bir test gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında yapılan nitel analiz bulgularına göre nihai risk olan afetzedelerin ihtiyaçlarının etkin ve verimli olarak karşılanamaması riskini etkileyen temel risklerin tedarikçinin hizmet vermekten kaçınması, tedarikçinin malı zarardan koruyamaması, iletişim aksaklığı, ulaşım aksaklığı, tedarikçinin tecrübesizliği, tedarikçinin etik dışı uygulamaları, eksik teslimat, geç teslimat ve düşük kaliteli teslimat olduğu tespit edilmiştir. Nicel analiz kapsamında ise nihai risk olasılıkları hesaplanmış, Bayes ağ modeline yönelik senaryo analizi, duyarlılık analizi ve geçerlilik analizi gerçekleştirilmiştir.