Dijital Kapitalizmde Eşitsizliğin Dijital Emek Bağlamında Yeniden Üretimi: Afrika Kıtası Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özgür Yılmaz
Danışman: Meltem Bostancı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışma çağdaş kapitalizmde yaşanan eşitsizlik olgusunu incelemektedir. Çağdaş kapitalizmdeki dijitalleşme süreçlerinin yeni bir vurguyu gerekli kıldığı düşünülmekte ve bu bağlamda dijital kapitalizm kavramı önerilmektedir. Çalışma, son dönemde sosyal bilimler literatüründe yoğun olarak tartışılan dijital emek kavramını dijital kapitalizm bağlamında tartışmaktadır. Dijital emek kavramı genellikle sosyal medya odaklı olarak ele alınmaktadır. Bu çalışmada ise dijital emek Marksist sermaye döngüsü çerçevesinde değerlendirilmektedir. Maden çıkarımı, donanım montajı, yazılım emeği, sosyal medya üretketimi ve e-atık geri dönüşümü şeklinde bir sermaye döngüsüne sahip olan dijital emek Avrupa ve ABD odaklı incelenmiştir. Bu çalışmada Sahra-altı Afrika bölgesi örneklem olarak seçilerek dijital emeğin madun bir coğrafyada nasıl tezahür ettiği ve bölgede ne gibi eşitsizlikler yarattığı sorularına yanıt aranmaktadır. Bu sorulara yanıt olarak gelişmiş Batı'nın hakimiyetinin dijital kolonyalizm olarak yeniden üretildiği şeklinde bir önermede bulunulmaktadır. Çalışmada üç farklı yöntem kullanılmaktadır. Öncelikle dijital iş platformlarının kullanıcı sözleşmeleri doküman analizine tabi tutulmaktadır. Bunun ardından bir pilot çalışma niteliğinde Afrikalı freelance işçilerin deneyimleri netnografik analiz yöntemiyle incelenmektedir. Son olarak ise Angola, Nijerya ve Güney Afrika'dan 10'ar kişi olacak şekilde toplamda 30 freelance metin yazarı ile görüşülmüştür. Çalışma beş bölüme ayrılmaktadır. İlk bölümde dijital kapitalizm ve dijital emek olguları tartışılmakta ve bu kavramlara nasıl yaklaşılacağına ilişkin bir pozisyon belirlenmiştir. Bu noktada "iletişimin ekonomi politiğinin Marksist eleştirisi" yaklaşımı kullanılmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümü ise Sahra-altı bölgesini incelemenin kavramsal altyapısını hazırlamakta, dijitalleşme literatürü ile postkolonyalizm tartışmaları "Sınıf Çalışmaları" bağlamında sentezlenmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümü dijital emeğin bölgede nasıl gerçekleştiği ve yönteme ilişkin bilgiler verilmektedir. Çalışmanın dördüncü bölümü Afrikalı freelance metin yazarlarının çalışma sürecinde yaşadıkları deneyimleri içeren görüşmelerin incelenmesine ayrılmaktadır. Çalışmanın beşinci bölümünde ise freelance çalışma ve sınıf oluşumu tartışmaları ele alınmaktadır.