II. Dünya Savaşı Sonrasında Avrupa'daki Kamplarda Yaşayan Türk ve Müslüman Mültecilerin Türkiye'ye Kabulü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Dilgam Ahmadov
Danışman: Ramazan Erhan Güllü
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:II. Dünya Savaşı sırasında Almanlara esir düşen Sovyetler Birliği vatandaşı Türk ve Müslüman kökenli bireylerin savaş dönemi ve sonrasındaki durumu, hem askeri hem de sosyal tarih açısından önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu çalışma, söz konusu kişilerin Alman lejyon ordularında ve zorunlu işçi olarak çalıştırılmaları sürecini; savaşın bitimi sonrası Avrupa'daki mülteci kamplarında yaşamlarını; kamplardan kurtarılmalarını ve bir kısmının Türkiye'ye intikal sürecini kapsamlı biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Savaş sırasında Türkiye hükümeti, Sovyetler Birliği ile sürdürdüğü hassas diplomatik ilişkileri gözeterek, mülteci kamplarındaki Türklerin kurtarılması için aşamalı bir faaliyet yürütmüştür. Türk büyükelçilikleri ve hükümetin kararıyla kurulan özel komisyonlar, kamplardaki mültecilerin tespit edilmesi ve güvenli biçimde transfer edilmesini organize etmiş ve böylece iki binden fazla mülteci kurtarılmıştır. Ayrıca, gazeteci Ziyad Ebüzziya'nın çalışmaları, bir kısmı mültecinin Sovyetler Birliği'ne teslim edilmekten kurtarılmasında önemli rol oynamıştır. Türkiye hükümetinin Uluslararası Mülteci Örgütü ile yaptığı anlaşmalar, mültecilerin Türkiye'ye intikal sürecini hızlandırmış; ilk etapta Tuzla kampına yerleştirilen mülteciler, daha sonra iskân politikaları çerçevesinde çeşitli bölgelere dağıtılmıştır. Hükümet, mültecilere ekonomik ve mali destek sağlayarak, yaşamlarını sürdürebilmelerine katkıda bulunmuştur. Mültecilerin kabulü, dönemin uluslararası koşulları ve Sovyetler Birliği ile yaşanan diplomatik gerilimler ışığında gerçekleşmiş; Avrupa kamplarında yaşamış Türk ve Müslüman mültecilerin Türkiye'ye getirilmesi, kamuoyu ve sivil toplum tarafından da desteklenmiş, farklı yardım kuruluşlarının faaliyetleri ile süreç güçlendirilmiştir. Bu çalışma, söz konusu sürecin hem devlet hem de sivil aktörler açısından yürütülen koordinasyonunu ve sonuçlarını kapsamlı biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir.