Kurgu Bedenler, Çözünen Kimlikler: John von Düffel'in Ego ve Marlene Streeruwitz'in Entfernung. Romanları Üzerinden 21. Yüzyıl Eşiğinde Neoliberal Özne Temsilleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NÜKHET POLAT
Danışman: Hatice Şebnem Sunar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:20. yüzyılın ikinci yarısında gerek kolektif ve bireysel yaşam alanlarında, gerekse bilimsel mecralarda beden kavramının giderek daha merkezî bir konuma yerleştiği gözlemlenmektedir. Sosyoloji, tarih, antropoloji, kültür bilimleri ve yakın zamanda artan oranda da edebiyatbilim literatürlerinde body turn, somatic turn ve corporeal turn gibi kavramlarla da karşımıza çıkan bu bedene yöneliş, bedenin farklı siyasi yönelimlerden ve kuramsal yaklaşımlardan hareketle sorunsallaştırıldığı ve araştırma alanına farklı perspektiflerin kazandırıldığı bir döneme işaret eder. Bu çerçevede, bedenin tarihsel, dilsel ve görsel olarak kurgulanmış simgesel düzenle ilişkisini göz önünde bulundurmak ve sorunsallaştırmak, beden çalışmalarının temel çıkış noktaları arasında bulunmaktadır. Disiplinlerarası bir hatta ilerleyen ve bu bağlamda da ufuk açıcı okumalara zemin hazırlayan beden çalışmalarında, kurma/dönüştürme/kodlama bağlamında beden ile mekân arasındaki etkileşimler de araştırma odaklarından birini oluşturmaktadır. Çağdaş kimlik kuramları bünyesinde de öznenin kendini kurma sürecinde beden imgesine atfedilen başat rol, temel sorunsallardan biri sayılmaktadır. Bu doğrultuda, özellikle yapısalcılık sonrası kuramlarda özne ile iktidar düzenekleri arasındaki ilişki ve bu ilişkinin beden üzerine ne şekillerde kazındığı mercek altına alınmaktadır. Bu çalışmanın amacı, yukarıda sözü edilen ve 1960'lardan sonra ivme kazanarak bedenin geri dönüşü olarak da anılan bir süreci, tarihte belli bir moment üzerinden, edebiyat metinleri aracılığıyla okumak. Bu bağlamda, yapısalcılık sonrası kuramlardan, özellikle de Michel Foucault'nun ve düşünsel ardıllarının konuyla ilgili düşünüşlerinden yola çıkılarak yeni binyıl dönümünde, 2000'li yılların başında üretilen çağdaş Almanca edebiyatı metinlerinde beden imgesinin yazınsal metinlerdeki temsil biçimlerinin incelenmesi, bedenin kimlik ve mekân kurguları ile aralarındaki etkileşim biçimlerine yönelik bir çözümlemenin gerçekleştirilmesi ve elde edilen sonuçların disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bütünce için aynı dönemde yazılmış, çağın çoklu beden algılarına ilişkin farklı veçheleri temsil eden iki roman seçilmiştir: Hamburglu yazar ve dramaturg John von Düffel'in 2001 yılında yayımlanan Ego ve Avusturya kökenli yazar Marlene Streeruwitz'in 2006 yılında yayımlanan Entfernung. adlı romanları. Çalışmada özellikle şu soruların izi sürülmüştür: Binyıl eşiğinde, öznenin, Foucault'nun deyişiyle öldüğü, başka bir ifadeyle kimliğin bir kurgudan ibaret olduğu varsayıldığı bir dönemde yazarlar bu bilinçten/bilgiden/durumdan hareketle nasıl romanlar üretiyor? Bu durumla baş etme stratejileri nelerdir? Bu bilgiden hareketle yazarlar roman karakterlerini ne tür dünyaların içine fırlatırlar? Karakterler kendilerini kurgulamaya, bulmaya çalışırken, kendilerine ve kendilerini çevreleyen dünyaya yabancılaşırken bedenleri hangi süreçlerden geçmektedir?