Bitki türevli biyoaktif bileşenlerin kanser tedavisinde hücre ölümünü hedeflemede kullanılması ve biyoinformatik analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP AYTEN

Danışman: Nihal Ömür Bulan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kanser, DNA'da yaşam boyu biriken dinamik değişikliklerin neden olduğu karmaşık ve ölüm oranı yüksek bir hastalıktır. Tedavi yöntemleri arasında kemoterapi, cerrahi, radyoterapi ve immünoterapi bulunmakla birlikte, yan etkiler, hızlı ilaç direnci ve yüksek maliyetler gibi zorluklar nedeniyle kanser, hala önemli bir sağlık sorunudur. Kanser ilaçlarının %60'ından fazlası doğal bileşiklerden elde edildiğinden, bitki türevli biyoaktif bileşenler kanser tedavisinde büyük önem taşımaktadır. Apoptoz mekanizmalarının daha iyi anlaşılması ise kanser gibi hastalıkların tedavisinde yeni, hedefe yönelik yaklaşımlar geliştirilmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada, betülinik asidin (BA) A549 akciğer kanseri hücre hattı üzerindeki sitotoksik ve apoptoz indükleyici etkisi ile bu etkilerin altında yatan moleküler mekanizmaların araştırılması amaçlanmıştır. A549 hücre hatları farklı BA konsantrasyonları ile (D1=5, D2=10, D3=15, D4=20, D5=25 ve D6=30 µM) 24 ve 48 saat tedavi edildikten sonra bu sürelerin sonunda hücre canlılığı ve proliferasyonu üzerindeki etkileri MTT testi ile değerlendirildi. Morfolojik değişiklikler faz-kontrast mikroskobu ile gözlemlendi. BA'nın A549 hücrelerindeki IC50 dozu 20 µM olarak belirlendi. Hücre ölüm mekanizmasını aydınlatmak için ikili boyama yöntemi (Hoechst 33342 / PI) ve ADP/ATP oranı ölçümleri yapıldı. BA'nın moleküler düzeyde etkilerini incelemek için RNA sekanslama yapıldı ve gen ekspresyon değişiklikleri biyoinformatik yöntemlerle analiz edildi. Çalışmamızda, BA'nın A549 akciğer kanseri hücrelerinin büyüme ve çoğalmasını inhibe ettiği bulunmuştur (p<0,05). Bu etkinin, BA'nın kanser hücrelerinde programlanmış hücre ölümü olan apoptozu indüklemesiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ayrıca BA'nın A549 kanser hücrelerinde mitokondriyal ve ER stres ilişkili yollarını aktive ederek hücre ölümünü tetiklediğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte BA'nın ölüm reseptörlerinin (örneğin FAS ve DR5) ekspresyonunu artırarak hücrelerin ekstrinsik apoptoza da daha duyarlı hale getirdiği gözlemlenmiştir. Bu bulgular, BA'nın akciğer kanseri tedavisinde potansiyel bir ajan olarak değerlendirilme gerekliliğini işaret etmekte olup, klinik uygulamalarda kullanımını araştırmak üzere daha ileri in vivo çalışmalar yapılmasının önemini ortaya koymaktadır.