Radyal Hız Deneyindeki Kırmızı Yığın Yıldızlarının Kinematik Analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özgecan Önal Taş
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Selçuk BİLİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu doktora tez çalışmasında, Radyal Hız Deneyi'nin (RAVE) dördüncü veri (DR4) sürümünden seçilen 47,406 kırmızı yığın (KY) yıldızına ait kinematik ve yörünge dinamiği parametrelerinden, Samanyolu galaksisinin radyal ve dikey metal bolluğu gradyentleri incelenmiştir. Bu örnek, literatüdeki benzerlerinden iki kat daha büyüktür. RAVE DR4 kataloğundan yıldızların radyal hızları, özhareketleri ve model atmosfer parametreleri (Teff, log g, [Fe/H]) almışken, KY yıldızlarının uzaklıkları ise kızılötesi Ks bandı için MKs=-1.54±0.04 kadir değeri kabul edilerek hesaplanmıştır. Bu girdi parametrelerinden KY yıldızlarının kinematik ve dinamik yörünge parametreleri elde edilmiştir. Örnekteki yıldızlar için herhangi bir popülasyon analiz yapılmasa da hız dispersiyonları hem tüm örnek hem de yörünge parametrelerine getirilen sınırlamalarla hesaplanmıştır. Ayrıca yıldızların hız dispersiyonları bilindiğinden, yıldızların kinematik yaşları da tayin edilmiştir. Çalışmada yıldızların hem bugünkü hem de dinamik yörünge parametrelerinden hesaplanan iki farklı uzaklık yöntemi kullanılarak metal bolluğu gradyentlerinin hesabı yapılmıştır. KY yıldızlarının bugünkü konumlarından Rgc ve Z ve yörüngelerinden tayin edilen Rm ve zmax parametreleri kullanılarak hesaplanan radyal metal bolluğu gradyentleri şöyledir: 0≤|Z|≤0.5 kpc uzaklık aralığı için d[Fe/H]/dRgc=-0.047±0.003 dex kpc-1 ve 0≤zmax≤0.5 kpc uzaklık aralığı için d[Fe/H]/dRm=-0.025±0.002 dex kpc-1. Sonuçlara göre ince diskte radyal metal bolluğu gradyentleri Rgc ve Rm arasındaki uzaklık seçiminden etkilenir. Radyal gradyentler, Galaktik düzlemden dik doğrultuda 0.5-1 kpc aralığında düzken, 1 kpc uzaklığın ötesinde pozitif değerler almaktadır. Ayrıca, radyal metal bolluğu gradyentlerinin yatay basıklık (ep) parametresine bağlıdır. Buna göre 0≤zmax≤0.5 kpc uzaklık aralığı ve ep≤0.05, ep≤0.07, ep≤0.10 ve ep≤0.20 aralıkları için hesaplanan radyal metal bolluğu gradyentleri, sırasıyla, d[Fe/H]/dRm= -0.089±0.010, -0.073±0.007, -0.053±0.004 ve -0.044±0.002 dex kpc-1'tir. Benzer bir eğilim dikey metal bolluğu gradyentleri için de bulunmuştur. KY yıldızlarının yatay basıklıkları arttıkça radyal ve dikey metal bolluğu gradyentleri düzleşmektedir. Dahası ep≤0.30 olan KY yıldızlarında çok sayıda radyal göç eden yıldız olduğu tespit edilmiştir. Tez çalışmasında bu yıldızların Galaksi diskinin iç kısımlarından Güneş yörüngesine doğru göç ettikleri ve Güneş civarındaki radyal metal bolluğu gradyentlerini etkiledikleri gösterilmiştir.